IAS 27 – Báo cáo tài chính riêng

01Phạm vi áp dụng

IAS 27 áp dụng khi doanh nghiệp tự chọn lập BCTC riêng hoặc bị luật nơi hoạt động yêu cầu lập. Bản thân IFRS không bắt buộc có BCTC riêng.

Trên BCTC riêng, khoản đầu tư ghi như một tài sản, không cộng gộp từng dòng tài sản, nợ của công ty con.

Hai loại báo cáo dễ nhầm:

• BCTC riêng: báo cáo của công ty mẹ với tư cách một pháp nhân, trình bày kèm hoặc tách khỏi BCTC hợp nhất.
• BCTC của đơn vị không có công ty con nhưng có khoản đầu tư vào liên kết, liên doanh: dùng phương pháp vốn chủ sở hữu theo IAS 28 và không phải BCTC riêng.

02Nội dung chính

Ba lựa chọn đo lường

Với mỗi nhóm đầu tư (công ty con, liên doanh, liên kết), doanh nghiệp chọn một cách và áp dụng nhất quán cho cả nhóm:

1. Giá gốc (cost).
2. Theo IFRS 9: giá trị hợp lý qua lãi lỗ (FVTPL), hoặc qua thu nhập toàn diện khác (FVOCI) nếu đã chọn không hủy ngang.
3. Phương pháp vốn chủ sở hữu (equity method) theo IAS 28, được bổ sung năm 2014.

Khoản đầu tư ghi theo giá gốc hay phương pháp vốn chủ sở hữu mà được phân loại nắm giữ để bán thì chuyển sang đo theo IFRS 5; khoản ghi theo IFRS 9 vẫn giữ IFRS 9.

Cổ tức nhận được

Cổ tức từ công ty con, liên doanh, liên kết ghi vào lãi lỗ khi doanh nghiệp có quyền nhận. Nếu dùng phương pháp vốn chủ sở hữu thì cổ tức làm giảm giá trị khoản đầu tư. Cổ tức lớn có thể là dấu hiệu suy giảm giá trị khoản đầu tư theo IAS 36.

Đơn vị đầu tư (investment entity)

Đơn vị đầu tư theo IFRS 10 phải đo khoản đầu tư vào công ty con theo FVTPL trong BCTC riêng, như trong BCTC hợp nhất.

Tái cấu trúc tập đoàn

Khi lập công ty mẹ mới bằng hoán đổi cổ phần mà bản chất tập đoàn không đổi, công ty mẹ mới có thể ghi giá gốc khoản đầu tư bằng giá trị ghi sổ phần vốn chủ sở hữu trên BCTC riêng của công ty mẹ cũ tại ngày tái cấu trúc.

Thuyết minh

Lý do lập BCTC riêng (nếu không bắt buộc), danh sách khoản đầu tư quan trọng, tỷ lệ sở hữu và phương pháp kế toán đã chọn.

03Ví dụ minh họa

Ngày 1/1/2026, Công ty Hoàng Long mua 60% cổ phần Công ty Minh Châu với giá 200 tỷ đồng. Năm 2026, Minh Châu lãi 50 tỷ và trả cổ tức 20 tỷ, Hoàng Long nhận 60% × 20 = 12 tỷ. Giá trị hợp lý khoản đầu tư ngày 31/12/2026 là 230 tỷ. Giả sử không có chênh lệch giá trị hợp lý tài sản tại ngày mua và không có suy giảm giá trị.

Dòng cuối: 60% × 50 = 30, rồi 200 + 30 − 12 = 218. Cổ tức 12 không vào lãi lỗ vì đã nằm trong phần lãi 30.

Cùng một khoản đầu tư, lợi nhuận trên BCTC riêng có thể là 12, 30 hay 42 tùy chính sách, nên chính sách đã chọn phải được thuyết minh.

04Những chỗ hay nhầm

• Nhầm BCTC riêng với BCTC hợp nhất. BCTC riêng không cộng gộp từng dòng, không có lợi thế thương mại riêng, không có lợi ích cổ đông không kiểm soát.
• Dùng phương pháp vốn chủ sở hữu mà vẫn ghi cổ tức vào lãi lỗ, tức ghi trùng.
• Chọn chính sách theo từng khoản đầu tư. Phải chọn theo từng nhóm.
• Cho rằng IFRS bắt buộc lập BCTC riêng. Việc này do luật địa phương quyết định.

05Cập nhật 2026–2027

Sửa đổi trực tiếp đáng kể gần nhất là Equity Method in Separate Financial Statements (2014), cho phép dùng phương pháp vốn chủ sở hữu trên BCTC riêng. Dự án sửa đổi toàn diện phương pháp vốn chủ sở hữu trong IAS 28 đã sang giai đoạn bỏ phiếu, dự kiến ban hành nửa đầu năm 2027. Doanh nghiệp đang dùng phương pháp này trên BCTC riêng nên theo dõi dự án đó.

06So với chuẩn mực Việt Nam

Phần tương ứng là mục kế toán khoản đầu tư vào công ty con trên BCTC riêng của công ty mẹ trong VAS 25. Ở Việt Nam, BCTC riêng là bắt buộc. Khoản đầu tư vào công ty con, liên doanh, liên kết thường ghi theo giá gốc, trích lập dự phòng tổn thất khi cần, không có lựa chọn giá trị hợp lý hay phương pháp vốn chủ sở hữu như IAS 27. Từ năm 2026, sổ sách theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, thay Thông tư 200.

07Học ở môn ACCA nào

IAS 27 thi ở cả FR và SBR kỳ 9/2026–6/2027. FR chủ yếu đòi phân biệt khoản đầu tư trên BCTC riêng với cách hợp nhất. SBR có thể hỏi về cổ tức, tái cấu trúc tập đoàn và đơn vị đầu tư.