IAS 26 – Kế toán và báo cáo của quỹ phúc lợi hưu trí

01Phạm vi áp dụng

IAS 26 áp dụng khi quỹ hưu trí lập báo cáo tài chính, dù quỹ có tư cách pháp nhân riêng hay người được ủy thác (trustee) hay không.

Chuẩn mực không áp dụng cho:

• kế toán nghĩa vụ hưu trí ở doanh nghiệp sử dụng lao động, thuộc IAS 19;
• phúc lợi không phải lương hưu như trợ cấp thôi việc, thưởng, chăm sóc sức khỏe;
• cơ chế an sinh xã hội của Nhà nước như bảo hiểm xã hội bắt buộc.

02Nội dung chính

Hai loại quỹ

• Quỹ đóng góp xác định (defined contribution plan): người lao động nhận theo số đã đóng cộng thu nhập đầu tư. Quỹ không hứa mức lương hưu cụ thể.
• Quỹ phúc lợi xác định (defined benefit plan): mức chi trả tính trước theo công thức, thường gắn với lương và số năm công tác. Quỹ hoặc doanh nghiệp tài trợ chịu rủi ro thiếu hụt.

Báo cáo của quỹ đóng góp xác định

Gồm báo cáo tài sản thuần dành cho chi trả phúc lợi (statement of net assets available for benefits) và mô tả chính sách tài trợ. Không cần tính giá trị hiện tại của nghĩa vụ, vì nghĩa vụ chính là số tài sản đang có.

Báo cáo của quỹ phúc lợi xác định

Ngoài tài sản thuần, quỹ phải cho biết giá trị hiện tại theo tính toán bảo hiểm (actuarial present value) của các khoản phúc lợi đã hứa, theo một trong ba cách:

1. Một báo cáo thể hiện tài sản thuần, giá trị hiện tại của nghĩa vụ và phần thừa/thiếu.
2. Báo cáo tài sản thuần, kèm giá trị hiện tại của nghĩa vụ trong thuyết minh hoặc báo cáo riêng.
3. Báo cáo tài sản thuần, kèm tham chiếu sang báo cáo của chuyên gia tính toán bảo hiểm (actuary).

Giá trị hiện tại tách phần phúc lợi đã được hưởng chắc chắn (vested) và chưa chắc chắn. Được tính theo lương hiện tại hoặc lương dự kiến, nhưng phải nêu cơ sở đã dùng.

Đo lường tài sản của quỹ

Khoản đầu tư của quỹ đo theo giá trị hợp lý (fair value, xem IFRS 13); chứng khoán có thị trường thì lấy giá thị trường. Không ước tính được giá trị hợp lý thì quỹ phải nêu lý do.

Thuyết minh

• Biến động tài sản thuần trong kỳ: đóng góp, thu nhập đầu tư, chi trả phúc lợi, chi phí quản lý.
• Chính sách kế toán quan trọng, chính sách tài trợ.
• Mô tả quỹ: người tham gia, loại quỹ, điều khoản chấm dứt.

03Ví dụ minh họa

Quỹ hưu trí Sông Hồng là quỹ phúc lợi xác định. Số liệu năm 2026 (tỷ đồng):

Bước 1: biến động tài sản thuần

Kiểm tra: 480 + 60 + 35 − 45 − 5 = 525.

Bước 2: thành phần tài sản thuần cuối năm

Danh mục đầu tư theo giá trị hợp lý 500, tiền 20, đóng góp phải thu 15, trừ nợ phải trả 10: 500 + 20 + 15 − 10 = 525, khớp bước 1.

Bước 3: so với nghĩa vụ

Actuary tính giá trị hiện tại của phúc lợi đã hứa là 560, thiếu hụt 560 − 525 = 35. Theo cách trình bày thứ nhất, số 35 hiện ngay trên báo cáo; theo hai cách còn lại, nó nằm ở thuyết minh hoặc báo cáo actuary.

04Những chỗ hay nhầm

• Dùng IAS 26 cho doanh nghiệp có nhân viên tham gia quỹ. Doanh nghiệp dùng IAS 19.
• Ghi nghĩa vụ chi trả của quỹ phúc lợi xác định thành nợ phải trả trong báo cáo tài sản thuần. IAS 26 cho trình bày nghĩa vụ ở thuyết minh hoặc tách riêng, không bắt buộc trừ thẳng.
• Đo khoản đầu tư theo giá gốc thay vì giá trị hợp lý.
• Quên nêu cơ sở tính giá trị hiện tại (lương hiện tại hay lương dự kiến).

05Cập nhật 2026–2027

IAS 26 chưa có sửa đổi lớn, chủ yếu chỉ nhận sửa đổi hệ quả từ chuẩn mực khác. Không có thay đổi nào có hiệu lực năm 2026 hay 2027.

06So với chuẩn mực Việt Nam

Việt Nam chưa có VAS tương đương. Quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện hoạt động theo quy định riêng về loại quỹ này và chế độ kế toán áp dụng cho nó. Ở doanh nghiệp có chương trình hưu trí, chuẩn mực cần dùng thường là IAS 19, không phải IAS 26.

07Học ở môn ACCA nào

IAS 26 không có trong examinable documents của FR hay SBR kỳ 9/2026–6/2027 (các môn thi ACCA). Chỉ cần phân biệt được nó với IAS 19.