IFRS 18 – Trình bày và thuyết minh báo cáo tài chính

01Phạm vi áp dụng

IFRS 18 áp dụng cho mọi báo cáo tài chính mục đích chung theo IFRS, cả hợp nhất và riêng. Báo cáo giữa niên độ tóm lược vẫn theo IAS 34 nhưng phải thêm thuyết minh MPM.

Chuẩn mực không đổi ghi nhận và đo lường: lợi nhuận cuối cùng giữ nguyên, chỉ cách sắp xếp và thuyết minh thay đổi. Các nguyên tắc nền như hoạt động liên tục, cơ sở dồn tích chuyển sang IAS 8, nay đổi tên thành Basis of Preparation of Financial Statements.

02Nội dung chính

Năm nhóm trong báo cáo lãi lỗ

• Đầu tư (investing): phần lãi lỗ từ công ty liên kết, liên doanh, công ty con không hợp nhất; thu nhập từ tiền và tương đương tiền; thu nhập từ tài sản tạo lợi ích riêng lẻ như bất động sản đầu tư, cổ phiếu nắm giữ.
• Tài chính (financing): thu nhập, chi phí từ khoản nợ chỉ nhằm huy động vốn như vay ngân hàng, trái phiếu phát hành; với nợ khác thì chỉ phần lãi, như lãi trên nợ thuê hay phần tăng dần (unwinding) chiết khấu của dự phòng.
• Thuế thu nhập doanh nghiệp và hoạt động không liên tục: hai nhóm riêng.
• Hoạt động (operating): nhóm còn lại, gồm mọi thứ không thuộc bốn nhóm trên.

Ngân hàng và đơn vị lấy đầu tư làm hoạt động kinh doanh chính xếp một phần thu nhập đầu tư, tài chính vào nhóm hoạt động. Chênh lệch tỷ giá đi theo nhóm của khoản mục gây ra nó.

Ba tổng phụ bắt buộc

Lợi nhuận hoạt động (operating profit or loss); lợi nhuận trước tài chính và thuế, trừ vài ngoại lệ; lợi nhuận hoặc lỗ. IAS 1 không định nghĩa lợi nhuận hoạt động nên trước đây mỗi công ty tính một kiểu.

Chỉ tiêu hiệu quả do ban giám đốc xác định (MPM)

MPM (management-defined performance measure) là tổng phụ thu nhập và chi phí dùng khi truyền thông công khai ngoài báo cáo tài chính, thể hiện góc nhìn ban giám đốc và không thuộc các tổng phụ IFRS quy định. Mọi MPM nằm trong một thuyết minh riêng: vì sao hữu ích, cách tính, đối chiếu với tổng phụ IFRS gần nhất, ảnh hưởng thuế và ảnh hưởng tới lợi ích cổ đông không kiểm soát (NCI) của từng khoản đối chiếu.

Không phải MPM: lợi nhuận gộp, lợi nhuận hoạt động trước khấu hao và suy giảm giá trị thuộc IAS 36, chỉ tiêu dòng tiền, chỉ tiêu phi tài chính. Tỷ lệ không phải MPM, dù tử số có thể là MPM.

Gộp, tách và chi phí theo chức năng

Gộp khoản có đặc điểm chung, tách khoản khác biệt, hạn chế nhãn "khác". Chi phí hoạt động trình bày theo bản chất, chức năng hoặc kết hợp. Có dòng theo chức năng thì phải thuyết minh khấu hao, hao mòn, phúc lợi nhân viên, lỗ suy giảm giá trị và ghi giảm hàng tồn kho nằm trong từng dòng.

Bảng tình hình tài chính và lưu chuyển tiền tệ

Lợi thế thương mại là một dòng riêng. Với IAS 7, phương pháp gián tiếp bắt đầu từ lợi nhuận hoạt động. Doanh nghiệp thông thường xếp lãi và cổ tức đã trả vào hoạt động tài chính, lãi và cổ tức nhận được vào hoạt động đầu tư, không còn lựa chọn.

03Ví dụ minh họa

Công ty Sao Mai (không có NCI, thuế suất 20%), năm 2027, đơn vị triệu đồng:

Thông cáo kết quả công bố "lợi nhuận hoạt động điều chỉnh" 11.800, loại chi phí tái cơ cấu: đây là MPM. Đối chiếu: 11.200 + 600 = 11.800; ảnh hưởng thuế của khoản điều chỉnh 600 × 20% = 120 (giả định được trừ khi tính thuế); ảnh hưởng NCI bằng 0. Nếu trước đây Sao Mai tính phần lãi liên kết vào lợi nhuận hoạt động (12.100) thì từ 2027 con số này chỉ còn 11.200.

04Những chỗ hay nhầm

• Coi nhóm hoạt động là "hoạt động cốt lõi". Đây là nhóm còn lại: chi phí tái cơ cấu, suy giảm giá trị vẫn nằm ở đây.
• Đưa phần lãi liên kết, liên doanh theo phương pháp vốn chủ vào lợi nhuận hoạt động. Với doanh nghiệp thông thường, khoản này luôn thuộc nhóm đầu tư.
• Xếp lãi tiền gửi vào nhóm tài chính. Thu nhập từ tiền thuộc nhóm đầu tư; lãi trên nợ thuê mới thuộc nhóm tài chính.
• Gọi mọi con số ngoài IFRS là MPM. Dòng tiền tự do hay số khách hàng không phải MPM.
• Quên ảnh hưởng thuế và NCI cho từng khoản đối chiếu MPM.

05Cập nhật 2026–2027

• Hiệu lực cho kỳ năm bắt đầu từ 01/01/2027, được áp dụng sớm, áp dụng hồi tố. Năm đầu phải đối chiếu từng dòng báo cáo lãi lỗ kỳ so sánh giữa số trình bày lại theo IFRS 18 và số cũ theo IAS 1.
• Sửa đổi hệ quả cùng hiệu lực: IAS 7, IAS 8 (đổi tên), IAS 33, IAS 34 (thuyết minh MPM), một số đoạn chuyển sang IFRS 7.
• 6/2026: sửa đổi IAS 28 về quyền chọn giá trị hợp lý, gắn với đoạn C7 của IFRS 18: khi áp dụng lần đầu IFRS 18 được chuyển khoản đầu tư liên kết, liên doanh sang đo giá trị hợp lý qua lãi lỗ.
• 7/2026: IASB quyết định sửa IFRS 18 về thuế thay thế (substitute tax), dự thảo dự kiến quý 4/2026.

06So với chuẩn mực Việt Nam

VAS 21 dựa trên IAS 1 cũ, không có năm nhóm, không định nghĩa lợi nhuận hoạt động, không có MPM. Mẫu báo cáo kết quả kinh doanh theo Thông tư 200 gộp cả chi phí lãi vay vào "lợi nhuận thuần từ hoạt động kinh doanh". Thông tư 99/2025/TT-BTC thay Thông tư 200 từ 01/01/2026, đổi tên "Bảng cân đối kế toán" thành "Báo cáo tình hình tài chính" nhưng chưa đưa cấu trúc năm nhóm vào; Bộ Tài chính cũng chưa công bố bản dịch IFRS 18.

Thông tư 118/2026/TT-BTC cho phép thành viên Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam tự nguyện áp dụng IFRS từ năm tài chính bắt đầu 01/01/2027, trùng mốc IFRS 18 (theo báo chí, chưa đối chiếu văn bản gốc).

07Học ở môn ACCA nào

IFRS 18 có trong danh sách thi FR và SBR kỳ 9/2026–6/2027; ACCA xác nhận đã thi ở FR từ kỳ 9/2025, còn IAS 1 bị bỏ khỏi danh sách. Ở FR cần lập được báo cáo lãi lỗ theo năm nhóm và đối chiếu MPM; ở SBR là bàn luận xét đoán phân loại. Phạm vi từng môn xem ở các môn thi ACCA.