Khái niệm và phạm vi
- Share-based payment: doanh nghiệp nhận hàng hóa hoặc dịch vụ (kể cả của nhân viên) và trả bằng công cụ vốn của mình, hoặc bằng tiền với số tiền dựa trên giá cổ phiếu.
- Ba loại: equity-settled (Cr equity), cash-settled (Cr liability), có lựa chọn hình thức thanh toán.
- Không trả tiền vẫn phải ghi chi phí: dịch vụ đã nhận và tiêu dùng, đúng định nghĩa expense; bỏ qua thì không faithful representation.
- Ngoài phạm vi: nhân viên mua cổ phiếu trong đợt phát hành quyền mua cùng điều kiện với cổ đông; cổ phiếu là giá mua công ty con (IFRS 3); thưởng theo lợi nhuận không gắn giá cổ phiếu (IAS 19).
Ghi nhận và đo lường
- Hàng hóa ghi khi nhận; dịch vụ ghi dần khi được cung cấp. Chi phí vào operating category theo IFRS 18, trừ khi đủ điều kiện ghi tài sản.
- Vest ngay thì ghi toàn bộ tại grant date; có điều kiện làm việc thì rải theo vesting period.
- Grant date: ngày hai bên thống nhất điều khoản (cần cổ đông duyệt thì là ngày duyệt). Ngày phát hành cổ phiếu, ngày thực hiện quyền không phải grant date.
- Bên ngoài: fair value hàng hóa, dịch vụ nhận được, tại ngày nhận; chỉ khi không đo được mới dùng fair value công cụ vốn.
- Nhân viên: fair value công cụ vốn tại grant date; equity-settled không đo lại.
Equity-settled
- Số dư cuối kỳ = số công cụ dự kiến vest × fair value tại grant date × tỷ lệ vesting period đã trôi qua. Chi phí năm = số dư cuối − số dư đầu.
- Thay đổi số dự kiến vest là change in accounting estimate, điều chỉnh năm hiện tại; năm cuối dùng số thực tế.
- Thực hiện quyền: Dr Cash, Dr equity reserve; Cr share capital, Cr share premium. Vest rồi hết hạn: không hoàn nhập, có thể chuyển sang retained earnings.
- Năm trước bỏ sót trọng yếu: prior period error, sửa hồi tố theo IAS 8 qua retained earnings đầu kỳ.
Vesting conditions
- Service condition và non-market performance condition: vào số lượng dự kiến vest; non-market không đạt thì đảo toàn bộ chi phí.
- Số quyền mỗi người theo mức chỉ tiêu, hoặc vesting period thay đổi theo chỉ tiêu: dùng kịch bản nhiều khả năng nhất ở mỗi cuối kỳ.
- Market condition và non-vesting condition: vào fair value tại grant date; market condition không đạt vẫn ghi đủ chi phí nếu service condition đạt. Vesting period gắn với market condition ước tính tại grant date, không sửa lại.
- Non-vesting condition không đạt: nhân viên hoặc doanh nghiệp tự chọn không đáp ứng thì xử lý như cancellation; không bên nào quyết định được thì tiếp tục ghi chi phí.
Modification và cancellation
- Repricing: phần gốc tiếp tục theo fair value tại grant date và vesting period gốc; incremental fair value (sau − trước, đo tại ngày sửa đổi) rải từ ngày sửa đổi tới vesting date. Sửa đổi bất lợi cho nhân viên thì bỏ qua; sửa đổi có lợi ở vesting condition thì tính đến; giảm số công cụ thì phần giảm xử lý như cancellation; sửa đổi sau vesting date thì phần tăng ghi ngay.
- Cancellation: coi như vest sớm, ghi ngay phần chi phí còn lại. Bồi thường: phần bằng fair value tại ngày hủy ghi giảm equity, phần vượt vào chi phí.
- Quyền chọn thay thế: như modification, phần gốc không tăng tốc; incremental = fair value quyền chọn mới − fair value thuần của quyền chọn bị hủy (fair value ngay trước khi hủy trừ khoản đã trả), rải theo vesting period của quyền chọn mới.
- Số nhân viên dùng khi tăng tốc: IFRS 2.28 không nói rõ; dùng số dự kiến hưởng quyền hoặc số thực tế còn làm việc tại ngày hủy, nêu rõ giả định.
Cash-settled
- Liability = số SARs dự kiến vest × fair value tại ngày báo cáo × tỷ lệ thời gian; đo lại tới khi thanh toán, kể cả sau vesting date.
- Chi phí năm = liability cuối + tiền đã trả − liability đầu. Tiền trả = intrinsic value tại ngày thực hiện. Tổng chi phí = tổng tiền thực trả.
- Grant date giữa năm: tỷ lệ thời gian tính theo tháng (6/36, 18/36…). Chia liability ngắn hạn, dài hạn theo ngày thanh toán.
Lựa chọn hình thức thanh toán
- Doanh nghiệp chọn: có present obligation trả tiền (luật cấm phát hành, thông lệ, chính sách trả tiền) thì cash-settled; không thì equity-settled. Sau đó trả tiền thì ghi giảm equity như mua lại; chọn phương án có fair value cao hơn thì phần chênh vào chi phí.
- Bên kia chọn: compound instrument. Với nhân viên, tại grant date: cấu phần vốn = fair value phương án cổ phiếu − fair value phương án tiền.
- Cấu phần vốn rải theo vesting period, không đo lại; cấu phần nợ đo lại theo giá cổ phiếu ngày báo cáo × tỷ lệ thời gian.
- Với nhà cung cấp: cấu phần vốn = fair value hàng hóa − fair value cấu phần nợ.
Deferred tax
- Giá trị ghi sổ của chi phí = 0; tax base = khoản được trừ ước tính = số quyền × intrinsic value cuối kỳ × tỷ lệ thời gian. Deferred tax asset = tax base × thuế suất.
- Khoản trừ thuế lũy kế vượt chi phí IFRS 2 lũy kế: thuế trên phần vượt ghi thẳng vào equity; phần còn lại vào P/L.
- Khi thực hiện: đảo deferred tax asset, thay bằng current tax; phân chia P/L và equity xác định lại theo khoản trừ thực tế.
Làm bài
- Câu 1: working riêng, chi phí năm = số dư cuối − số dư cuối năm trước; cộng vào dòng chi phí đề chỉ định; NCI chịu phần của mình nếu chương trình thuộc công ty con.
- Mỗi chương trình: loại giao dịch → fair value ở ngày nào → vesting period và số lượng → số dư, chi phí, dòng trình bày.