Nguyên tắc
- IFRS 16 dùng một mô hình cho bên đi thuê: mọi lease đều ghi right-of-use asset và lease liability, trừ thuê ngắn hạn và tài sản giá trị thấp. Bên đi thuê không phân loại finance hay operating lease.
- Lý do theo Conceptual Framework: quyền dùng tài sản là nguồn lực do bên đi thuê kiểm soát (asset); nghĩa vụ trả tiền thuê không tránh được là liability. Ghi nhận quyền sử dụng, không ghi nhận bản thân tài sản.
- Bên cho thuê vẫn chia finance lease và operating lease.
Nhận diện lease
- Hợp đồng chứa lease khi chuyển quyền kiểm soát việc sử dụng một identified asset trong một khoảng thời gian để đổi lấy khoản thanh toán.
- Ba bước: có identified asset (nhà cung cấp không có quyền thay thế thực chất); khách hàng hưởng gần như toàn bộ lợi ích kinh tế; khách hàng quyết định dùng thế nào, vào mục đích gì.
- Quyền thay khi hỏng, bảo dưỡng không phải quyền thay thế thực chất; giới hạn tải trọng, quãng đường là protective rights.
- Tách phần dịch vụ theo giá bán riêng lẻ; được chọn không tách theo từng nhóm tài sản.
Miễn trừ
- Thuê ngắn hạn: lease term từ 12 tháng trở xuống, không có quyền mua; chọn theo nhóm tài sản.
- Tài sản giá trị thấp: xét giá khi còn mới, không phụ thuộc quy mô bên đi thuê (máy tính, điện thoại, nội thất nhỏ); chọn theo từng hợp đồng.
- Tiền thuê ghi chi phí theo đường thẳng, operating category.
Đo lường ban đầu
- Lease liability = PV các khoản chưa trả tại ngày bắt đầu thuê: khoản cố định trừ ưu đãi sẽ nhận, khoản theo chỉ số tại ngày bắt đầu, số dự kiến trả theo residual value guarantee, giá quyền mua nếu chắc chắn hợp lý, tiền phạt chấm dứt.
- Khoản biến đổi theo mức dùng hay doanh thu không vào nợ; ghi chi phí khi phát sinh.
- Chiết khấu ở lãi suất ngầm định; không xác định được thì dùng lãi suất biên đi vay.
- Trả đầu kỳ: hợp đồng n năm dùng hệ số n − 1 năm; khoản đầu cộng vào right-of-use asset.
- Right-of-use asset = lease liability + khoản trả tại hoặc trước ngày bắt đầu − ưu đãi đã nhận + chi phí trực tiếp ban đầu + chi phí tháo dỡ, khôi phục (kèm provision IAS 37).
Đo lường sau và trình bày
- Nợ cuối kỳ = nợ đầu kỳ + lãi − khoản trả; lãi vào financing category.
- Right-of-use asset khấu hao theo thời gian ngắn hơn giữa lease term và thời gian sử dụng hữu ích; theo đời tài sản nếu chuyển sở hữu hoặc chắc chắn mua. Khấu hao vào operating category.
- Được dùng mô hình đánh giá lại nếu nhóm PPE tương ứng đánh giá lại; bắt buộc fair value nếu là investment property theo mô hình fair value.
- Phần dài hạn = số dư ngay sau khoản trả kế tiếp trong 12 tháng tới; phần ngắn hạn = khoản trả − lãi chưa phát sinh tại ngày khóa sổ.
- Hợp đồng bắt đầu giữa năm: lãi và khấu hao tính theo số tháng từ ngày bắt đầu thuê.
Đo lường lại
- Thay đổi theo chỉ số hoặc residual value guarantee: chiết khấu ở lãi suất ban đầu. Thay đổi lease term hoặc quyền mua: lãi suất mới.
- Chênh lệch điều chỉnh vào right-of-use asset (về 0 thì phần thừa vào P/L), khấu hao trong thời gian còn lại.
Sale and leaseback
- Bước đầu: chuyển giao có phải là bán theo IFRS 15 không. Có nghĩa vụ hay quyền mua lại, hoặc thuê lại gần hết đời tài sản: không phải bán.
- Không phải bán: giữ tài sản, ghi financial liability theo IFRS 9, không ghi lãi.
- Là bán: dừng ghi nhận tài sản; lease liability = PV khoản thuê lại; right-of-use asset = CA × PV/FV; lãi ghi nhận = (FV − CA) × (FV − PV)/FV, vào operating category.
- Giá bán thấp hơn FV: phần thiếu là tiền thuê trả trước, cộng vào right-of-use asset. Giá bán cao hơn FV: phần dư là financial liability.
Bên cho thuê
- Finance lease khi chuyển gần như toàn bộ rủi ro và lợi ích: chuyển sở hữu, quyền mua giá hời, lease term chiếm phần lớn đời kinh tế, PV gần bằng fair value, tài sản chuyên dụng.
- Finance lease: ghi khoản phải thu bằng net investment = PV (khoản phải thu + unguaranteed residual value); chi phí trực tiếp tự nằm trong net investment; thu nhập tài chính theo lãi suất không đổi.
- Nhà sản xuất hay phân phối: lãi bán hàng ghi ngay, giới hạn theo lãi suất thương mại; chi phí ký hợp đồng ghi chi phí ngay.
- Operating lease: giữ tài sản và khấu hao; thu nhập theo đường thẳng kể cả có tháng miễn phí; chi phí trực tiếp cộng vào tài sản và phân bổ.
- Thu nhập vào operating category nếu cho thuê là hoạt động kinh doanh chính, nếu không thì investing category.
- Sublease phân loại theo right-of-use asset của head lease, không theo tài sản gốc.