Doanh thu, chi phí, lợi nhuận
- Economic profit = TR − total economic cost; economic cost = chi phí kế toán + opportunity cost ngầm định. Economic profit bằng 0 nghĩa là doanh nghiệp có normal profit, vừa đủ bù opportunity cost của vốn.
- Price taker (perfect competition): P = AR = MR, đường cầu nằm ngang. Price searcher (monopolistic competition, oligopoly, monopoly): P = AR > MR, đường cầu dốc xuống.
- Tối đa hóa lợi nhuận tại MR = MC với MC không giảm; giá đọc trên đường cầu tại sản lượng đó. Sản lượng có ATC thấp nhất chưa chắc là sản lượng tối đa hóa lợi nhuận.
Breakeven và shutdown
- Breakeven: P = ATC, tức TR = TC. Với price taker, điểm breakeven là đáy ATC; điểm shutdown ngắn hạn là đáy AVC.
- AR ≥ ATC: ở lại cả ngắn và dài hạn. AVC ≤ AR < ATC (TVC ≤ TR < TC): chạy tiếp ngắn hạn, rút lui dài hạn. AR < AVC (TR < TVC): đóng cửa ngay, rút lui dài hạn.
- Đóng cửa thì lỗ bằng fixed cost. Legion Gaming: TR $700,000, TVC $800,000, TFC $400,000 → đóng cửa (lỗ $400,000 thay vì $500,000); TR $850,000 → chạy tiếp ngắn hạn (lỗ $350,000), cân nhắc rút lui dài hạn.
- Price searcher: phân tích bằng TR, TC, TVC vì MR ≠ P. Sunk cost không đưa vào quyết định ngắn hạn.
Quy mô
- LRATC là đường bao các đường SRATC: mỗi điểm là ATC thấp nhất ở một quy mô.
- Đoạn dốc xuống: economies of scale (increasing returns to scale: chuyên môn hóa, thiết bị hiệu quả, mua số lượng lớn). Đoạn dốc lên: diseconomies of scale (bộ máy cồng kềnh, chồng chéo, giá đầu vào tăng). Đoạn phẳng: constant returns to scale.
- Đáy LRATC là minimum efficient scale; perfect competition dài hạn buộc doanh nghiệp vận hành tại đó, P = LRATC thấp nhất.
Bốn cấu trúc thị trường
- Năm yếu tố: số doanh nghiệp và quy mô tương đối, product differentiation, pricing power, rào cản gia nhập và rút lui, non-price competition.
- Perfect competition: rất nhiều hãng, sản phẩm đồng nhất, rào cản rất thấp, không có pricing power. Monopolistic competition: nhiều hãng, sản phẩm khác biệt, rào cản thấp, có một phần pricing power. Oligopoly: ít hãng, rào cản cao, phụ thuộc lẫn nhau, pricing power từ một phần đến đáng kể. Monopoly: một hãng, không có hàng thay thế tốt, rào cản rất cao.
- Porter's five forces: nguy cơ gia nhập, sức mạnh nhà cung cấp, sức mạnh người mua, nguy cơ sản phẩm thay thế, cạnh tranh nội ngành.
Monopolistic competition
- Ngắn hạn: Q tại MR = MC, giá trên đường cầu, có thể có economic profit. Dài hạn: người gia nhập (hoặc chi marketing) đẩy đường cầu xuống tiếp xúc ATC, P = ATC, economic profit bằng 0.
- Cân bằng: P > MR = MC; không có đường cung xác định; còn excess capacity, giá cao hơn và sản lượng thấp hơn perfect competition. Khác biệt hóa có chi phí nhưng mang lại đa dạng và động lực đổi mới.
Oligopoly
- Kinked demand curve: đối thủ theo khi giảm giá, không theo khi tăng giá; cầu trên kink co giãn hơn; MR có khoảng trống nên giá ổn định. Hạn chế: không giải thích giá tại kink hình thành từ đâu.
- Cournot: mỗi hãng chọn sản lượng, coi sản lượng đối thủ cố định, quyết định đồng thời; cân bằng chia đều thị trường, giá giữa giá monopoly và giá cạnh tranh; càng nhiều hãng càng gần cạnh tranh. Ví dụ P = 300 − Q, MC = 60: q = 80 mỗi hãng, P = 140 (monopoly 180, cạnh tranh 60).
- Stackelberg: quyết định tuần tự, leader đi trước giữ thị phần và lợi nhuận lớn hơn.
- Nash equilibrium: không bên nào tăng được lợi nhuận bằng cách đơn phương đổi chiến lược. Firm A/Firm B: Nash là (A giá cao, B giá thấp) = 600/700; collusion cả hai giá cao cho tổng 1,600.
- Collusion thành công hơn khi ít hãng (hoặc một hãng trội), sản phẩm và chi phí giống nhau, đơn hàng nhỏ và thường xuyên, trả đũa chắc chắn và nặng, ít cạnh tranh từ ngoài cartel.
- Dominant firm (thường ≥ 40% thị phần, chi phí thấp hơn): chọn sản lượng tại MRDF = MCDF, đặt giá P* trên DDF; các CF sản xuất tại MCCF = P*. CF phá giá thì về lâu dài thị phần DF tăng.
- Giá oligopoly nằm giữa giá collusion (giá monopoly) và giá perfect competition; P > MR = MC; có thể có economic profit dài hạn nhưng xu hướng giảm dần.
Đo mức tập trung
- Elasticity của cầu là thước đo lý tưởng của market power nhưng khó ước lượng (endogeneity, cấu trúc thay đổi theo thời gian, dữ liệu chéo tốn kém).
- N-firm concentration ratio = tổng thị phần N hãng lớn nhất; dễ tính nhưng kém nhạy với sáp nhập.
- HHI = Σ (thị phần)2; monopoly = 1, M hãng bằng nhau = 1/M. Acme–Blake: 4-firm CR 65% → 70%, 4-firm HHI 0.1175 → 0.1950.
- Cả hai không tính rào cản gia nhập và cạnh tranh tiềm năng, không đo trực tiếp elasticity.