Bốn loại capital investment
- Capital investment có thời gian sử dụng từ một năm trở lên, ghi nhận theo giá gốc trên bảng cân đối rồi khấu hao dần; báo cáo lưu chuyển tiền tệ ghi khi chi tiền.
- Duy trì: going concern (thay thế, nâng hiệu quả; rủi ro thấp, phân tích đơn giản) và regulatory/compliance (bắt buộc, ít doanh thu, có thể làm dù NPV âm).
- Tăng trưởng: expansion of existing business (dự báo cầu chi tiết, rủi ro thực thi) và new lines of business (startup hoặc mua lại ngoài ngành; rủi ro cao nhất, dễ trả giá quá cao).
- Match funding: kỳ hạn nguồn vốn khớp thời gian sử dụng tài sản. Chi đầu tư duy trì ≈ khấu hao; chi đầu tư mở rộng ≈ tổng chi đầu tư − khấu hao.
Quy trình và công cụ
- Bốn bước: idea generation (quan trọng nhất) → investment analysis → planning and prioritization (lập ngân sách vốn toàn doanh nghiệp) → monitoring and post-audit. Hết dự án tạo giá trị thì trả vốn cho cổ đông.
- Post-audit: phát hiện sai lệch dự báo có hệ thống, buộc cải thiện hoạt động, gợi ý dự án tương lai.
- NPV = Σ CFt ÷ (1 + k)t; đầu tư nếu NPV ≥ 0. Dự án −100, 25, 50, 75 tại 9%: NPV = 22.93.
- IRR: tỷ lệ làm NPV = 0; đầu tư nếu IRR ≥ hurdle rate. Cùng dự án: IRR = 19.44%.
- IRR giả định tái đầu tư ở IRR, NPV ở required rate of return. Dòng tiền đổi dấu nhiều lần có thể có nhiều IRR. Dự án loại trừ nhau: chọn NPV cao hơn.
- ROIC = (1 − t) × operating profit ÷ bình quân (nợ dài hạn + vốn chủ) = after-tax operating margin × capital turnover. So với required rate of return pha trộn của nợ và vốn chủ. Ví dụ 1,125 ÷ 9,000 = 12.5% = 7.5% × 1.667.
- ROIC dùng được cho analyst bên ngoài, nhưng dựa trên số kế toán, nhìn về quá khứ, dao động, tổng hợp nên che dự án kém.
Nguyên tắc và sai lầm
- Dùng dòng tiền sau thuế (cộng tiết kiệm thuế từ khấu hao), chỉ dòng tiền tăng thêm (loại sunk cost, tính cannibalization và positive externalities), coi trọng thời điểm dòng tiền.
- Cognitive errors: dự báo sai (chi phí chung, phản ứng đối thủ), coi vốn nội bộ là miễn phí (thực ra chi phí bằng cost of equity), xử lý lạm phát không nhất quán.
- Behavioral biases: pet project, inertia (anchoring vào ngân sách năm trước), quyết định theo EPS hoặc ROE, không tìm phương án khác.
Real option
- Quyền, không phải nghĩa vụ, hành động trong tương lai; giá trị không bao giờ âm.
- Timing, abandonment, expansion (growth), flexibility (price-setting, production-flexibility), fundamental option. Abandonment và expansion gộp là sizing option.
- Project NPV = NPV (without options) − option cost + option value; hoặc coi NPV không kèm option là giá trị tối thiểu; hoặc dùng decision tree, mô hình định giá quyền chọn.