ESG và sustainability
- Sustainability (Brundtland Report 1987): phát triển đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại khả năng đáp ứng nhu cầu của thế hệ sau; sustainable development và sustainability cùng nghĩa.
- ESG nhìn sustainability qua lăng kính doanh nghiệp, hẹp hơn sustainability; là khung giúp stakeholder, trong đó có nhà đầu tư, đánh giá doanh nghiệp quản lý rủi ro, cơ hội về môi trường, xã hội, quản trị; chỉ số ESG còn làm mốc so sánh với chuẩn bền vững toàn cầu.
- Environmental: chất lượng, sự vận hành của môi trường tự nhiên (biodiversity loss, GHG emissions, climate change, năng lượng tái tạo, hiệu quả năng lượng, ô nhiễm, chất thải, axit hóa đại dương, chu trình nitơ, phốt pho).
- Social: quyền, đời sống, lợi ích của con người, cộng đồng (nhân quyền, chuẩn lao động trong supply chain, lao động trẻ em, nô lệ, gán nợ, an toàn lao động, quan hệ nhân viên, đa dạng, cộng đồng, bảo vệ người tiêu dùng).
- Governance: giám sát sự kiểm soát, định hướng doanh nghiệp (cơ cấu, tính độc lập của board, lương lãnh đạo, quyền cổ đông, chống bribery, kiểm soát nội bộ, transparency, risk management, công bố thông tin).
ESG ratings
- Đo kết quả theo từng lăng kính; do nhiều tổ chức cung cấp; tiêu chí gồm carbon footprint, thực hành lao động, sáng kiến đa dạng, cơ cấu quản trị.
- Nhà đầu tư, stakeholder dùng để đánh giá và quyết định có làm việc với doanh nghiệp; doanh nghiệp dùng để so với chuẩn, tìm chỗ cải thiện, truyền đạt cam kết. Rating cao làm doanh nghiệp hấp dẫn nhà đầu tư hơn.
- Hạn chế: không có chuẩn chung, khó diễn giải và khó so sánh ratings giữa các tổ chức. International Business Council của World Economic Forum xây dựng bộ chỉ số chung để công bố ESG nhất quán, so sánh được (governance, people, planet, prosperity), bước đệm tới một chuẩn chung.
GHG Protocol Corporate Standard
- GHG Protocol ra đời năm 1998, chuẩn hóa cách hạch toán GHG emissions (phần E của ESG). Corporate Standard: khung toàn cầu dựa trên khoa học để đo, quản lý, báo cáo phát thải trên toàn value chain; nhất quán, so sánh được.
- Value chain theo GHG Protocol: mọi hoạt động upstream và downstream, gồm cả việc người tiêu dùng sử dụng và xử lý sản phẩm đã bán; khớp với định nghĩa của ISSB.
- Đo nhiều khí (carbon dioxide, methane, nitrous oxide…), tính riêng từng khí rồi quy đổi ra tấn CO2 tương đương.
- GHG inventory đủ ba Scope để thấy toàn bộ tác động và dồn sức vào chỗ giảm được nhiều nhất; đặt chỉ tiêu cắt giảm, cập nhật GHG inventory và kế hoạch định kỳ.
Scope 1, Scope 2, Scope 3
- Scope 1: trực tiếp từ nguồn doanh nghiệp sở hữu hoặc kiểm soát (đốt nhiên liệu ở lò hơi, lò nung, tua-bin; xe, thiết bị của công ty; rò rỉ chất làm lạnh, methane; quy trình như sản xuất xi măng, luyện kim). Đo trực tiếp ở ống xả hoặc dữ liệu nhiên liệu nhân emission factor.
- Scope 2: gián tiếp từ điện, hơi nước, nhiệt, làm mát mua về; phát thải xảy ra nơi sản xuất năng lượng. Location-based method dùng cường độ phát thải bình quân của lưới; market-based method dùng hệ số theo hợp đồng, nhà cung cấp cụ thể; báo cáo tách rõ hai kết quả.
- Scope 3: mọi phát thải gián tiếp khác trên value chain, upstream (trước khi nhận quyền sở hữu) và downstream (sau khi bán); 15 nhóm; khó đo nhất; lấy số liệu nhà cung cấp, đối tác hoặc ước tính bằng số bình quân ngành; ưu tiên nhóm lớn nhất, giải thích phương pháp, giả định.
- Thứ tự phân loại: sở hữu hoặc kiểm soát → Scope 1; năng lượng mua về → Scope 2; còn lại → Scope 3.
Công bố thông tin bền vững
- Bốn lý do: regulatory compliance, stakeholder demand, competitive advantage, risk management.
- Kênh: website, báo cáo thường niên (strategic report ở Anh, công bố theo IFRS Sustainability Disclosure Standards), sustainability report riêng (GRI, CSRD), thông cáo báo chí, quan hệ nhà đầu tư, mạng xã hội.
- Thông tin phải chính xác, minh bạch, dựa trên dữ liệu kiểm chứng được để stakeholder tin và dựa vào khi ra quyết định.
Greenwashing và các biến thể
- Greenwashing (IESBA 2022): làm người sử dụng thông tin hiểu sai, hoặc cố ý tạo ấn tượng sai, về mức độ tổ chức hay khoản đầu tư phù hợp với mục tiêu bền vững; nay gồm cả yếu tố ngoài môi trường.
- Dạng: tuyên bố sai về lợi ích môi trường; nhãn xanh; hình ảnh đẹp che vấn đề lao động, nhân quyền trong supply chain; tuyên bố carbon neutral chỉ nhờ carbon offsetting. Cố ý làm sai kết quả đo thì rất gần fraud.
- Sáu hậu quả: không tiến tới mục tiêu bền vững (xã hội chịu), tổn hại danh tiếng, hậu quả pháp lý và quản lý, thiệt hại tài chính, lòng tin vào mọi tuyên bố bền vững bị bào mòn (lan sang doanh nghiệp khác), tinh thần nhân viên giảm.
- Từ greenwashing phát sinh bốn thuật ngữ: greenlighting, socialwashing, greenhushing, greenwishing; hậu quả tương tự.
- Greenlighting: nhấn một thành tích bền vững để kéo sự chú ý khỏi kết quả kém ở chỗ khác; thông tin có thể đúng nhưng chọn lọc; đôi khi được coi là một dạng greenwashing.
- Socialwashing: tuyên bố gây hiểu nhầm về trách nhiệm xã hội; chiêu đánh lạc hướng như quyên góp lớn mà không đổi cách làm.
- Greenhushing: cố ý báo cáo thiếu hoặc giấu nỗ lực thật; năm lý do: sợ bị tố greenwashing, dữ liệu chưa chắc, lo ngại cạnh tranh, quản lý danh tiếng, chọn thời điểm; cái giá là bỏ lỡ lợi ích của transparency.
- Greenwishing: bày tỏ mong muốn bền vững thay vì hành động, như đặt mục tiêu net zero không có kế hoạch chi tiết.
Thách thức bền vững mới nổi
- Ba emerging sustainability challenges: data availability and quality for sustainability reporting; changing and fragmented regulation; sustainability impacts of technology and digitalisation.
- Dữ liệu: thiếu hoặc phải ước tính (nhất là Scope 3, supply chain); phương pháp không nhất quán; kiểm soát dữ liệu phi tài chính yếu; dựa vào dữ liệu bên thứ ba ít minh bạch. Khi báo cáo thành bắt buộc, rủi ro sai sót, greenwashing, mất lòng tin tăng; khó đáp ứng quy định, khó có assurance.
- Quy định: yêu cầu khác nhau giữa các khu vực tài phán (CSRD và ISSB); định nghĩa materiality, tác động, rủi ro còn thay đổi; thời hạn ngắn; khó thiết kế hệ thống báo cáo ổn định và chiến lược dài hạn.
- Công nghệ và digitalisation: năng lượng, nước của data centre và hạ tầng số; tài nguyên khan hiếm trong supply chain công nghệ; đạo đức, quản trị khi dùng dữ liệu và tự động hóa; công nghệ cũng giúp thu thập dữ liệu, lập mô hình, báo cáo chính xác hơn.
- Năm 2025 EU thừa nhận gánh nặng báo cáo; Omnibus I có hiệu lực năm 2026 để đơn giản hóa quy định về sustainability của EU.