Information security
- Regulation bảo vệ dữ liệu bảo vệ hai loại thông tin: personal data và commercially sensitive information, bằng cách đặt chuẩn cho việc dùng và xử lý dữ liệu. Phần cốt lõi là information security.
- Information security: bảo vệ dữ liệu khỏi bị truy cập, thay đổi hoặc phá hủy trái phép; giữ thông tin bí mật, toàn vẹn và sẵn sàng khi cần.
- Information security là quản lý chủ động rủi ro với dữ liệu, dù rủi ro đến do vô tình hay cố ý. Lợi ích: dữ liệu sẵn sàng, chính xác, đáng tin cậy; hoạt động liên tục; tuân thủ regulation; giảm thiệt hại tài chính, danh tiếng; giữ niềm tin của stakeholder.
- Bốn nhóm rủi ro và biện pháp: lỗi con người → input validation; sự cố kỹ thuật → giám sát liên tục phần cứng, phần mềm; thiên tai → bảo vệ vật lý (vật liệu chống cháy, phun nước, tường chắn lũ); hành vi cố ý (fraud, gián điệp, tấn công mạng) → nhật ký hệ thống, mã hóa, kiểm soát truy cập.
Regulation bảo vệ personal data
- Mục đích: cá nhân kiểm soát được dữ liệu của mình (privacy); ngăn lạm dụng, chia sẻ trái phép; bảo đảm transparency; buộc doanh nghiệp chịu accountability. Vi phạm: phạt nặng, mất danh tiếng, bị kiện.
- Đề lấy Data Protection Act 2018 của Anh làm mẫu; câu hỏi về bảo vệ personal data thì giả định các nguyên tắc của Act áp dụng.
- Act áp dụng cho dữ liệu trên máy tính và hồ sơ giấy, cho mọi tổ chức: lớn hay nhỏ, vì lợi nhuận hay không, có hay không có tư cách pháp nhân.
- Personal data: thông tin liên quan tới một cá nhân còn sống đã xác định hoặc xác định được, trực tiếp hay gián tiếp (tên, số tham chiếu, định danh trực tuyến, yếu tố thể chất, tinh thần, di truyền); gồm cả dữ kiện lẫn ý kiến nhận xét về người đó.
- Sáu nội dung chính: lawfulness, fairness and transparency; quyền của cá nhân; data minimisation (một phần của privacy); biện pháp an ninh; thông báo kịp thời data breach cho cơ quan giám sát; chế tài nặng.
- Các quyền của cá nhân, gồm: right of access, right to rectification, right to erasure (right to be forgotten), right to restrict processing, data portability.
- Giữ personal data sau khi xong hợp đồng mà không có lý do là vi phạm data minimisation.
Commercially sensitive information và hậu quả vi phạm
- Commercially sensitive information: bí mật kinh doanh, chiến lược kinh doanh, thông tin tài chính; cần giữ kín trước đối thủ. Email nội bộ nhạy cảm bị lộ gây reputation risk.
- Luật IP cho độc quyền với thông tin trong một thời hạn. Patent bảo hộ phát minh (sản phẩm, dược phẩm, phần mềm), phải nộp đơn và được cấp. Copyright bảo hộ sách, nhạc, phim, tác phẩm nghệ thuật và bản kỹ thuật số; ở Anh phát sinh tự động.
- Luật IP chống mối đe dọa bên ngoài; một rủi ro chính là nhân viên có quyền tiếp cận (rò rỉ vô ý hoặc cố ý). Biện pháp: giới hạn người được tiếp cận, mật khẩu, mã hóa.
- Vi phạm regulation bảo vệ dữ liệu: phạt nặng, rắc rối pháp lý, gián đoạn hoạt động, tổn hại danh tiếng; mất niềm tin, bị kiểm tra kỹ hơn, tốn kém để khắc phục.
- Với kế toán viên, tuân thủ là nghĩa vụ pháp lý và là trách nhiệm đạo đức theo confidentiality. Dữ liệu bị lộ có thể gây đánh cắp danh tính, gian lận tài chính, tổn hại danh tiếng.
Xử lý dữ liệu có đạo đức và năm mối lo ngại
- Xử lý dữ liệu có đạo đức: biện pháp an ninh (mã hóa, xác thực đa yếu tố, kiểm tra an ninh mạng định kỳ) và tránh data misuse (dùng dữ liệu không có consent phù hợp hoặc ngoài mục đích ban đầu).
- Blockchain mang lại transparency, an toàn nhưng bản ghi vĩnh viễn, có thể lộ danh tính khi ghép với dữ liệu khác: lo ngại về privacy và confidentiality.
- Trách nhiệm và accountability: không rõ lỗi của bên phát triển hay bên vận hành → phân rõ vai trò, chính sách xử lý lỗi, human oversight (cảnh giác automation bias), kiểm tra định kỳ, ghi lại cách AI ra quyết định.
- Transparency: thuật toán khó hiểu; generative AI tác động tới hành vi → giải thích được kết quả, kiểm tra thuật toán, explainable AI (XAI), human oversight, dữ liệu đa dạng.
- Privacy: AI cần chia sẻ dữ liệu → consent rõ ràng khi huấn luyện AI, bảo mật dữ liệu, data minimisation.
- Fairness: AI có thể mang data bias, kéo dài bất bình đẳng → dữ liệu đa dạng, đại diện; kiểm tra AI; không dựa hoàn toàn vào kết quả AI.
- Ra quyết định có đạo đức: AI học từ dữ liệu lịch sử, khó xử lý tình huống mới → đào tạo liên tục, trao đổi cởi mở, soát xét thủ công, lãnh đạo làm gương.
Cơ hội, nguy cơ của công nghệ và social media
- Cơ hội theo hai hướng: tự động hóa, làm nhanh việc lặp lại để có thời gian tạo giá trị; rút ra hiểu biết mới từ dữ liệu. Tám cơ hội: soạn tài liệu; giao tiếp với khách hàng; tự động hóa việc lặp lại, ít cần xét đoán; tìm kiếm thông tin (cả due diligence); phân tích dữ liệu sâu hơn; dự báo, phân tích kịch bản chính xác, kịp thời hơn; due diligence và đánh giá rủi ro tốt hơn; có thêm thời gian cho professional judgement.
- Năm nguy cơ với nghề: job displacement (nhất là vị trí mới vào nghề; người mới vào nghề chuyển sang soát xét, chất vấn đầu ra của AI, cần nhiều professional judgement và critical thinking hơn); deskilling (phụ thuộc quá mức vào công nghệ làm yếu kiến thức, kỹ năng, giảm hài lòng với công việc); giá trị của kế toán viên bị coi nhẹ; rủi ro an ninh mạng; áp lực đào tạo và phát triển (professional competence and due care đòi hỏi theo kịp thay đổi công nghệ).
- Social media: mọi nền tảng trực tuyến cho phép một người có hồ sơ riêng và lên tiếng, gồm cả blog, wiki, bài bình luận, diễn đàn; mọi nội dung viết truy cập được trên mạng.
- Rủi ro: ranh giới đời tư và công việc không rõ; dễ lầm tưởng chỉ người mình cho phép mới xem được bài đăng; chỉ trích trên mạng có thể là phỉ báng; dùng tên giả có thể vi phạm integrity; cư xử không đúng mực trên mạng có thể vi phạm professional behaviour.
- Đăng thông tin bảo mật của khách hàng trên tài khoản cá nhân đe dọa confidentiality và professional behaviour.
Hướng dẫn đạo đức và ICAEW Code of Ethics
- Ba việc: đưa điều khoản về công nghệ vào code of conduct nội bộ (bảo vệ dữ liệu, AI bias, hệ quả của tự động hóa); lập ethics committee hoặc technology oversight board; giám sát, đánh giá liên tục.
- Tám nội dung của chính sách về AI: tuân thủ pháp luật, trách nhiệm của con người, sử dụng được phép, confidentiality, đào tạo, ghi chép và công bố, báo cáo vi phạm, kỷ luật.
- Kế toán viên ICAEW bảo đảm công nghệ mới được dùng vì public interest: giúp doanh nghiệp hiểu thách thức; đặt câu hỏi khó ở board of directors; phát triển dịch vụ đảm bảo mới; đào tạo lại kỹ năng; theo kịp bảy xu hướng (artificial intelligence, automation, blockchain, cybersecurity, cloud computing, data, digital transformation).
- ICAEW Code of Ethics sửa đổi năm 2025 theo các thay đổi trong Code của IESBA, thêm nhiều điều khoản về công nghệ. Objectivity (R112.1): không để ảnh hưởng quá mức hay undue reliance vào cá nhân, tổ chức, công nghệ làm tổn hại xét đoán; không tin công nghệ chỉ vì "thông minh", phổ biến; giữ professional scepticism với dữ liệu do hệ thống tạo ra. Professional competence and due care (113.1 A3): nhận thức liên tục các thay đổi về kỹ thuật, nghề nghiệp, kinh doanh và công nghệ; hiểu đầu ra được tạo ra thế nào và có thể sai ở đâu. Confidentiality (114.1 A1, 114.3 A3): bảo vệ thông tin trong cả vòng đời (thu thập, sử dụng, chuyển giao, lưu trữ, phổ biến, hủy); xin phép khi dùng thông tin cho mục đích huấn luyện, đào tạo, phát triển sản phẩm, công nghệ, nghiên cứu, so sánh chuẩn.
- Integrity: nói rõ đã dùng AI ở đâu. Objectivity: dữ liệu, thuật toán không bias; xác nhận kết quả AI. Professional competence and due care: AI không bù năng lực thiếu; hiểu công cụ, chọn công cụ phù hợp, cập nhật kiến thức. Confidentiality: không nhập thông tin bảo mật vào generative AI công cộng. Professional behaviour: tuân thủ regulation như luật bảo vệ dữ liệu.
Threats từ công nghệ và đầu ra của công nghệ
- Self-interest threat khi dùng công nghệ (200.6 A2, 300.6 A2): dữ liệu sẵn có không đủ; công nghệ không phù hợp; kế toán viên không đủ thông tin, chuyên môn hoặc không tiếp cận được chuyên gia để dùng và giải thích công nghệ.
- Self-review threat: công nghệ được thiết kế, phát triển dựa trên kiến thức, chuyên môn, xét đoán của chính kế toán viên hoặc tổ chức của họ.
- Mức độ threat (200.7 A4, 300.7 A6) phụ thuộc môi trường làm việc: giám sát của tổ chức và kiểm soát nội bộ với công nghệ; đánh giá của bên thứ ba về chất lượng, chức năng; đào tạo để nhân viên dùng, hiểu, giải thích được công nghệ. Code không cấm dựa vào công nghệ khi threat ở acceptable level.
- Tám yếu tố khi dùng đầu ra của công nghệ (220.8 A1): bản chất việc công nghệ làm; mức độ dùng, dựa vào đầu ra; khả năng (của mình hoặc chuyên gia) hiểu, dùng, giải thích công nghệ; công nghệ đã được kiểm thử, đánh giá cho mục đích chưa; kinh nghiệm và mức chấp nhận chung; giám sát của tổ chức với vòng đời công nghệ; kiểm soát việc sử dụng (cấp quyền truy cập, giám sát); đầu vào và quyết định của người dùng có phù hợp không.