Vai trò và mục tiêu
- Vai trò: nhà cung cấp tiền duy nhất; ngân hàng của chính phủ và các ngân hàng; quản lý, giám sát hệ thống thanh toán; lender of last resort; nắm dự trữ vàng, ngoại hối; điều hành monetary policy; giám sát ngân hàng (không phải nơi nào cũng vậy).
- Fiat money không gắn với giá trị hữu hình, có giá trị chừng nào còn được chấp nhận và giữ giá.
- Mục tiêu hàng đầu: ổn định giá. Lạm phát cao gây menu costs và shoe leather costs. Mục tiêu khác có thể có: ổn định tỷ giá, việc làm đầy đủ, tăng trưởng bền vững, lãi suất dài hạn vừa phải.
- Mục tiêu lạm phát phổ biến 2% ± 1%; không nhắm 0% vì dễ rơi vào deflation. Fed và Bank of Japan không có mục tiêu lạm phát chính thức.
- Nước neo tỷ giá chấp nhận lạm phát của nước được neo; cung tiền và lãi suất trong nước biến động nhiều hơn.
Công cụ và truyền dẫn
- Ba công cụ: policy rate (Fed: discount rate; ECB: refinancing rate; Bank of England: two-week repo rate), reserve requirement, open market operations.
- Mở rộng: giảm policy rate, giảm reserve requirement, mua chứng khoán. Thắt chặt: ngược lại.
- Bốn kênh truyền dẫn: lãi suất ngắn hạn khác, giá tài sản (wealth effect), kỳ vọng, tỷ giá.
- Thắt chặt: tăng trưởng giảm, lãi suất thị trường tăng, lạm phát giảm, nội tệ lên giá. Mở rộng: ngược lại.
- Money neutrality: dài hạn tiền không ảnh hưởng sản lượng thực; ngắn hạn thì có.
Ngân hàng trung ương hiệu quả và cách điều hành
- Ba phẩm chất: independence (operational: tự quyết lãi suất; target: tự quyết cả định nghĩa, mức, thời hạn mục tiêu lạm phát; ECB có cả hai), credibility, transparency.
- Interest rate targeting (cũ), inflation targeting (phổ biến nhất, nhắm lạm phát khoảng hai năm tới), exchange rate targeting (nước đang phát triển; lãi suất phục vụ tỷ giá bất kể tình hình trong nước).
- Neutral rate = real trend rate of economic growth + inflation target. Policy rate trên neutral rate: thắt chặt; dưới: mở rộng. Ví dụ 1.8% + 2.0% = 3.8%; policy rate 4.5% là thắt chặt.
- Demand shock thì thắt chặt phù hợp; supply shock (giá dầu) thì tăng lãi suất có thể làm suy giảm thêm.
Giới hạn
- Lãi suất dài hạn có thể đi ngược lãi suất ngắn hạn do kỳ vọng lạm phát (bond market vigilantes); ngân hàng trung ương đáng tin thì tác động này nhỏ.
- Liquidity trap: cầu tiền co giãn rất mạnh, bơm tiền không hạ được lãi suất. Deflation khó đảo ngược vì lãi suất danh nghĩa khó hạ dưới 0.
- Ngân hàng không chịu cho vay dù excess reserves tăng; quantitative easing mua tài sản quy mô lớn (Anh: trái phiếu chính phủ 3–5 năm; Mỹ: chứng khoán thế chấp, QE2 trái phiếu kho bạc dài hạn).
- Nước đang phát triển: thiếu thị trường trái phiếu chính phủ thanh khoản, khó xác định neutral rate, đổi mới tài chính nhanh, thiếu credibility và độc lập.
Phối hợp với fiscal policy
- Monetary quyết định chiều lãi suất, fiscal quyết định chiều chi tiêu công; khu vực tư đi ngược chiều lãi suất. Mở rộng + mở rộng: sản lượng tăng mạnh, cả hai khu vực tăng. Monetary thắt chặt + fiscal mở rộng: lãi suất tăng, khu vực công tăng tỷ trọng. Monetary mở rộng + fiscal thắt chặt: lãi suất giảm, khu vực tư tăng tỷ trọng, sản lượng tùy trường hợp.
- Chi tiêu trực tiếp có multiplier cao nhất; chuyển giao cho người nghèo > giảm thuế cho người lao động > chuyển giao đại trà. Kèm monetary nới lỏng thì multiplier lớn hơn (trừ giảm thuế lao động).