Chủ nợ và cổ đông
- Chủ nợ có quyền đòi theo hợp đồng đối với lãi và gốc, được trả trước; cổ đông có residual claim, nhận phần còn lại sau mọi nghĩa vụ (chủ nợ, nhà cung cấp, người lao động, thuế).
- Debt: bắt buộc trả, có kỳ hạn, lãi được trừ thuế, không có quyền biểu quyết, lợi suất giới hạn. Equity: cổ tức tùy board, không kỳ hạn, có quyền biểu quyết, lợi suất không giới hạn. Cả hai mất tối đa số vốn đã bỏ.
- Debt ít rủi ro hơn với nhà đầu tư nên rẻ hơn với doanh nghiệp, nhưng rủi ro hơn với doanh nghiệp vì không trả được thì phá sản.
- V = giá trị debt + giá trị equity. V > D: chủ nợ nhận D, cổ đông nhận V − D. V < D: equity bằng 0, chủ nợ nhận V.
- Đòn bẩy tăng ROE khi lợi suất trên tài sản cao hơn chi phí nợ: doanh thu $1,000, chi phí $800, lãi 10%: ROE 20% (không vay) và 30% (50/50). Doanh thu giảm 15%: 5% và 0%.
- Cổ đông thích rủi ro, đòn bẩy, cổ tức cao; chủ nợ muốn được trả đúng hạn và tự bảo vệ bằng covenant (đòn bẩy tối đa, hệ số trả lãi tối thiểu). Phát hành cổ phần gây dilution.
Stakeholder
- Shareholder theory: governance nhằm tối đa hóa giá trị thị trường cổ phiếu; xung đột chính là ban điều hành với cổ đông. Stakeholder theory: cân nhắc lợi ích mọi nhóm; khó vì nhiều mục tiêu, khó đo, bất lợi cạnh tranh, tốn chi phí.
- Chủ nợ tư nhân (ngân hàng): có thông tin không công khai, ảnh hưởng lớn, dễ sửa covenant. Bondholder: chỉ dựa thông tin công khai, ít ảnh hưởng.
- Board: inside director và independent director (không có quan hệ trọng yếu, bảo vệ cổ đông thiểu số tốt hơn). One-tier board (Mỹ, Anh); two-tier board (châu Âu lục địa): supervisory board giám sát management board. Staggered board làm cổ đông khó thay board.
- Ban điều hành: lương, thưởng theo kết quả, cổ phiếu, đặc quyền. Người lao động: lương, đào tạo, an toàn, công đoàn, cổ phần. Khách hàng: chất lượng, giá, hậu mãi. Nhà cung cấp: được trả đúng hạn, quan hệ lâu dài. Chính phủ: thuế, việc làm, tuân thủ.
ESG
- Ba lý do quan tâm ESG: tác động tài chính trọng yếu tăng, nhà đầu tư trẻ đòi hỏi, quy định chặt hơn. Negative externalities đang bị buộc đưa vào chi phí của doanh nghiệp.
- E: khí hậu, ô nhiễm, phá rừng, năng lượng, chất thải, nước. S: quyền riêng tư dữ liệu, hài lòng khách hàng, gắn kết người lao động, đa dạng, quan hệ lao động, cộng đồng. G: thành phần board, ủy ban kiểm toán, thù lao, hối lộ, đóng góp chính trị, vận động hành lang.
- Physical risk (thời tiết cực đoan, bảo hiểm được); transition risk (chuyển sang ít carbon); stranded assets là tài sản không còn khai thác được, mất giá trị.
- Sự kiện ESG bất lợi đánh vào cổ đông trước và nặng nhất; chủ nợ chịu ít hơn trừ khi khả năng trả nợ bị đe dọa; chủ nợ dài hạn chịu rủi ro đến muộn nhiều hơn.