Xung đột lợi ích
- Quan hệ đại diện: principal thuê agent làm thay mình; lợi ích lệch nhau và agent biết nhiều hơn. Agency cost trực tiếp (chi phí giám sát, thuê kiểm toán) và gián tiếp (cơ hội bị bỏ lỡ).
- Trong corporation: cổ đông (principal) bầu board (agent), board thuê ban điều hành (agent).
- Information asymmetry giữa ban điều hành và cổ đông rõ nhất ở doanh nghiệp đa ngành, đa thị trường, sản phẩm phức tạp, ít sở hữu tổ chức và free float thấp; làm nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn.
- Năm dạng lệch lợi ích: không đủ nỗ lực; khẩu vị rủi ro không phù hợp (quyền chọn → liều lĩnh, tiền mặt → né rủi ro); empire building; entrenchment; self-dealing.
- Ban điều hành thường chọn rủi ro thấp hơn mức cổ đông muốn vì thu nhập, danh tiếng dồn vào một doanh nghiệp, còn cổ đông đa dạng hóa được.
- Cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số: khác nhau về đa dạng hóa và tầm nhìn. Dual-class structure cho người sáng lập kiểm soát dù sở hữu dưới một nửa; CFA Institute phản đối, khuyến nghị công bố rõ nơi được phép.
- Cổ đông và chủ nợ: vay thêm, tăng cổ tức làm tăng default risk của chủ nợ hiện hữu; xung đột lớn hơn với chủ nợ dài hạn.
Cơ chế quản trị
- Corporate governance: hệ thống kiểm soát nội bộ và thủ tục xác định quyền, vai trò, trách nhiệm của các nhóm, nhằm giảm xung đột lợi ích. Công bố thông tin (báo cáo thường niên, proxy statement, báo cáo tài chính kiểm toán, related-party transaction, thù lao) làm giảm information asymmetry.
- AGM: bầu board, chỉ định kiểm toán, thông qua báo cáo tài chính, cổ tức, thù lao, say on pay. EGM: sửa điều lệ, sáp nhập, tăng vốn, giải thể, bầu board bất thường. Bỏ phiếu ủy quyền là hình thức tham gia phổ biến nhất; nghị quyết thông thường cần đa số đơn giản.
- Shareholder activism (quỹ phòng hộ là chủ yếu), derivative lawsuit, proxy contest, tender offer, hostile takeover. Phòng thủ chống thâu tóm: staggered board, poison pill.
- Chủ nợ: bond indenture, covenant, collateral, trustee, ủy ban chủ nợ chính thức (khi phá sản) và ad hoc.
- Board: chọn và trả lương ban điều hành, chiến lược, phê duyệt cơ cấu vốn và đầu tư lớn, kế nhiệm, kiểm soát nội bộ, chất lượng báo cáo. Audit committee (báo cáo tài chính, kiểm toán nội bộ, đề xuất kiểm toán viên độc lập); nominating/governance committee (đề cử board, bộ nguyên tắc quản trị, tuân thủ); compensation committee (thù lao, toàn bộ độc lập). Board không chuyển giao trách nhiệm cuối cùng.
- Người lao động: luật lao động, công đoàn, đại diện trong board (Đức), ESOP. Khách hàng, nhà cung cấp: hợp đồng, mạng xã hội. Chính phủ: luật, cơ quan quản lý, corporate governance code theo comply or explain.
Rủi ro và lợi ích
- Quản trị yếu: kiểm soát yếu, gian lận, rủi ro không tối ưu, thù lao phục vụ lợi ích riêng, related-party transaction; rủi ro pháp lý, uy tín; vỡ nợ.
- Quản trị tốt: hiệu quả hoạt động, ít rủi ro pháp lý, default risk thấp nên chi phí nợ thấp, chi phí vốn chủ sở hữu thấp, định giá cao hơn.