Giá gốc và phương pháp tính giá
- Tồn đầu kỳ + mua trong kỳ = hàng có sẵn để bán = COGS + tồn cuối kỳ. Giá gốc gồm chi phí mua, chi phí chế biến và chi phí đưa hàng vào trạng thái sẵn sàng bán; hao hụt bất thường, lưu kho (trừ khi cần cho sản xuất), quản lý, bán hàng ghi ngay vào chi phí.
- Bốn phương pháp: specific identification, FIFO, LIFO (chỉ US GAAP), bình quân gia quyền. FIFO và specific identification cho cùng kết quả dưới kê khai thường xuyên và kiểm kê định kỳ; LIFO, bình quân gia quyền có thể khác.
Đo lường và ghi giảm
- IFRS: hàng tồn kho theo lower of cost and NRV; NRV = giá bán ước tính − chi phí hoàn thành − chi phí bán. Ghi giảm vào COGS hoặc dòng riêng; giá trị hồi phục thì hoàn nhập, tối đa bằng số đã ghi giảm, ghi giảm COGS. IFRS không cho dùng LIFO.
- US GAAP: lower of cost or NRV cho mọi phương pháp trừ LIFO và retail method; LIFO, retail method dùng lower of cost or market. Market = replacement cost, kẹp trong [NRV − normal profit margin, NRV]. US GAAP không cho hoàn nhập.
- Zoom: giá gốc 210, NRV 225 − 22 = 203, sàn 191, replacement cost 197 → LCNRV 203 (giảm 7), LCM 197 (giảm 13). Năm sau NRV và replacement cost tăng 10: IFRS ghi tăng về 210 (lãi 7), US GAAP giữ 197.
- Valuation allowance là tài khoản điều chỉnh giảm; giá gốc = giá trị ghi sổ + valuation allowance.
- Ngoại lệ: nông sản, lâm sản, quặng khoáng sản, kim loại quý (và commodity broker-traders) đo theo NRV hoặc giá trị hợp lý trừ chi phí bán, lãi lỗ chưa thực hiện vào income statement.
- Doanh nghiệp dùng LIFO ít phải ghi giảm hơn khi giá tăng vì tồn kho mang giá cũ, thấp.
Tác động của write-down
- Kỳ ghi giảm: hàng tồn kho, tài sản, vốn chủ giảm; current ratio giảm, quick ratio không đổi; inventory turnover, total asset turnover, debt-to-assets, D/E tăng; số ngày tồn kho, cash conversion cycle giảm; các biên lợi nhuận, ROA, ROE giảm.
- Kỳ sau: COGS thấp hơn nên lợi nhuận, ROA, ROE tăng trên nền tài sản nhỏ hơn. Tỷ số giữa các kỳ khó so sánh.
FIFO, LIFO khi giá thay đổi
- Giá tăng, số lượng ổn định hoặc tăng: LIFO có COGS cao hơn, tồn kho thấp hơn, lợi nhuận và thuế thấp hơn, CFO cao hơn FIFO; bình quân gia quyền nằm giữa. Giá giảm: đảo ngược. Giá ổn định: như nhau.
- FIFO: tồn kho sát giá hiện hành. LIFO: COGS sát giá hiện hành.
- So với FIFO, LIFO có biên lợi nhuận, ROA, current ratio, vốn lưu động thấp hơn; inventory turnover, asset turnover, D/E cao hơn; số ngày tồn kho thấp hơn.
LIFO liquidation và điều chỉnh
- LIFO liquidation: số lượng tồn kho giảm, lớp giá cũ đi vào COGS, biên lợi nhuận và thuế tăng nhất thời. Dấu hiệu: LIFO reserve giảm. Willock Năm 3: biên lợi nhuận gộp LIFO 22.05% > FIFO 21.59%; LIFO reserve 16,000 → 8,000.
- InventoryFIFO = InventoryLIFO + LIFO reserve; COGSFIFO = COGSLIFO − thay đổi LIFO reserve; net income cộng thay đổi LIFO reserve × (1 − t); vốn chủ cộng LIFO reserve × (1 − t).
Thuyết minh và tỷ số
- Thuyết minh: phương pháp tính giá; giá trị ghi sổ tổng và theo loại; hàng đo theo giá trị hợp lý trừ chi phí bán; COGS; số ghi giảm; số hoàn nhập và hoàn cảnh (chỉ IFRS); hàng cầm cố, thế chấp. US GAAP thêm ước tính quan trọng và thu nhập trọng yếu từ LIFO liquidation.
- Raw materials, work in progress tăng: kỳ vọng nhu cầu tăng. Finished goods tăng trong khi raw materials, work in progress giảm, hoặc finished goods tăng nhanh hơn doanh thu: nhu cầu giảm, nguy cơ ghi giảm.
- Inventory turnover = COGS ÷ average inventory; days of inventory on hand = 365 ÷ inventory turnover. Vòng quay quá thấp: hàng chậm luân chuyển, lỗi thời. Vòng quay cao kèm tăng trưởng doanh thu thấp hơn ngành: thiếu hàng, mất doanh thu; kèm tăng trưởng bằng hoặc cao hơn ngành: hiệu quả thật.
- Hyzer: vòng quay 3.71 → 6.83, số ngày tồn kho 98 → 53, biên lợi nhuận gộp 52.73% → 45.33%, doanh thu tăng 36.36%, current ratio 4.24 → 3.98, quick ratio 3.20 → 3.78.