Công cụ và giới hạn
- Quy trình sáu bước: mục đích và bối cảnh → thu thập dữ liệu → xử lý (điều chỉnh, common-size, tỷ số, biểu đồ) → phân tích, diễn giải → kết luận, khuyến nghị → theo dõi. Tỷ số cho biết chuyện gì xảy ra, không cho biết vì sao.
- Cross-sectional analysis so với doanh nghiệp khác cùng thời điểm; trend (time-series) analysis so qua nhiều kỳ. TTM giúp so doanh nghiệp khác niên độ.
- Tỷ số dùng để: dự báo lợi nhuận, dòng tiền; đánh giá độ linh hoạt tài chính, năng lực ban điều hành, thay đổi theo thời gian; so với đối thủ.
- Giới hạn: vô nghĩa khi đứng riêng; chính sách kế toán khác nhau (FIFO/LIFO, khấu hao, thuê tài sản) cần điều chỉnh; doanh nghiệp đa ngành khó tìm chuẩn so sánh; phải xem nhiều tỷ số cùng lúc; mức mục tiêu cần phán đoán.
- Bối cảnh: kết quả kỳ trước, kỳ vọng, doanh nghiệp cùng ngành, chiến lược công bố, vị trí trong chu kỳ kinh tế. Công thức nhất quán quan trọng hơn công thức "chuẩn".
- Tử số là chỉ tiêu income statement, mẫu số là chỉ tiêu balance sheet thì lấy mẫu số bình quân đầu kỳ và cuối kỳ.
Common-size, biểu đồ, hồi quy
- Vertical common-size: balance sheet chia cho tổng tài sản, income statement chia cho doanh thu (tổ chức tài chính có khi chia cho tổng tài sản). Horizontal common-size: chia cho năm gốc (năm gốc = 1.0) hoặc % thay đổi so với năm trước.
- Ví dụ common-size: net margin tăng từ 6.44% lên 11.42% chủ yếu nhờ amortization giảm 3.27 điểm và lãi vay giảm 2.07 điểm, không phải nhờ giá vốn (chỉ 0.47 điểm).
- Biểu đồ tròn cho cơ cấu; đồ thị đường cho xu hướng vài khoản mục; cột chồng cho cả cơ cấu lẫn thay đổi. Hồi quy (doanh thu theo GDP) dùng để dự báo và phát hiện khoản mục lệch quy luật.
Bốn nhóm tỷ số
- Nhóm activity: receivables turnover = Sales ÷ Avg receivables, DSO = 365 ÷ turnover; inventory turnover = COGS ÷ Avg inventory, DOH = 365 ÷ turnover; payables turnover = COGS (hoặc purchases) ÷ Avg trade payables; total asset, fixed asset, working capital turnover = Revenue ÷ bình quân tài sản tương ứng.
- Liquidity (số cuối kỳ): current = CA ÷ CL; quick = (Cash + MS + Receivables) ÷ CL; cash = (Cash + MS) ÷ CL; defensive interval = (Cash + MS + Receivables) ÷ chi phí tiền mặt bình quân ngày.
- Cash conversion cycle = DSO + DOH − Number of days of payables. Ngắn hơn là thanh khoản tốt hơn; âm vì nợ nhà cung cấp quá hạn là tín hiệu xấu.
- Solvency: debt-to-equity, debt-to-capital = Debt ÷ (Debt + Equity), debt-to-assets; financial leverage = Avg assets ÷ Avg equity; interest coverage = EBIT ÷ Interest; fixed charge coverage = (EBIT + Lease) ÷ (Interest + Lease); debt-to-EBITDA. Total debt = nợ vay chịu lãi ngắn và dài hạn, không gồm trade payables, thuê tài sản.
- Profitability: gross, operating, pretax, net margin (chia doanh thu); ROA = NI ÷ Avg assets (bản điều chỉnh cộng lãi vay × (1 − t)); operating ROA = EBIT ÷ Avg assets; ROIC = EBIT × (1 − t) ÷ Avg (nợ vay ngắn, dài hạn + vốn chủ); ROE = NI ÷ Avg total equity; return on common equity = (NI − Pref div) ÷ Avg common equity.
- Sedgwick: current ratio 1.9, total asset turnover 2.0, net margin 5.0%, return on common equity 21.1%, debt-to-equity 80.9%; DSO 18.25, DOH 36.5, số ngày phải trả 12.17, cash conversion cycle 42.6 ngày.
Đọc tỷ số trong mối liên hệ
- Current ratio tăng, quick ratio giảm, DOH tăng, DSO giảm: tồn kho phình ra, thu nợ nhanh hơn để bù tiền bị hút vào tồn kho.
- Sedgwick: margin và vòng quay kém ngành mà ROE (21.1%) cao hơn ngành (19.8%) là nhờ đòn bẩy (debt-to-equity 80.9% so với 35.7%).
DuPont
- ROE = ROA × Financial leverage = Net profit margin × Total asset turnover × Financial leverage (equity multiplier).
- Năm thành phần: ROE = (NI ÷ EBT) × (EBT ÷ EBIT) × (EBIT ÷ Revenue) × (Revenue ÷ Avg assets) × (Avg assets ÷ Avg equity) = tax burden × interest burden × EBIT margin × turnover × leverage.
- Tax burden = 1 − thuế suất; tỷ số burden thấp hơn là gánh nặng lớn hơn. Đòn bẩy tăng không chắc làm ROE tăng vì interest burden giảm.
- Staret: ROE 18.1% → 17.4% gần như đứng yên, nhưng margin 7.0% → 5.3%, vòng quay 1.33 → 1.17, đòn bẩy 1.93 → 2.78. Company B ROE 24.0% so với A 13.3% nhờ EBIT margin (11.1% so với 7.0%) và vòng quay (3.0 so với 2.0), dù đòn bẩy thấp hơn.
Tỷ số đặc thù ngành và dự báo
- Dịch vụ: revenue, net income per employee. Bán lẻ: same-store sales, sales per square foot. Khách sạn: average daily rate, occupancy rate. Thuê bao: ARPU.
- Tài chính: capital adequacy (vốn ÷ tài sản có rủi ro), reserve requirement (dự trữ tại ngân hàng trung ương ÷ tiền gửi), liquid asset requirement, net interest margin = thu nhập lãi thuần ÷ tài sản sinh lãi; value at risk.
- Coefficient of variation = Standard deviation ÷ Mean: đo biến động đã điều chỉnh quy mô, dùng cho doanh thu, lợi nhuận hoạt động, lợi nhuận ròng.
- Pro forma: dự báo doanh thu trước, chi phí theo % doanh thu từ common-size, giữ margin nếu không có lý do đổi. Sensitivity analysis (đổi một giả định), scenario analysis (tập giá trị cụ thể, có thể gán xác suất), simulation (phân phối xác suất, rút ngẫu nhiên nhiều lần).