Quy trình
- Năm bước: (1) xác định ngành; (2) khảo sát quy mô, tăng trưởng, khả năng sinh lời, thị phần; (3) phân tích cấu trúc ngành bằng Porter's five forces; (4) xem xét yếu tố bên ngoài bằng PESTLE; (5) phân tích chiến lược cạnh tranh của từng doanh nghiệp.
- Five forces giải thích lợi nhuận ngành; PESTLE tập trung vào tăng trưởng và biến động thị phần do yếu tố bên ngoài.
Phân loại ngành
- Hệ thống của bên thứ ba xếp theo sản phẩm, dịch vụ, mỗi doanh nghiệp một nhóm ở tầng thấp nhất. GICS (S&P DJI, MSCI): sector → industry group → industry → subindustry. ICB (FTSE Russell): industry → supersector → sector → subsector. TRBC (Refinitiv, cả công ty tư nhân, phi lợi nhuận, nhà nước): economic sector → business sector → industry group → industry → activity.
- Ưu điểm: nhất quán. Giới hạn: gộp mô hình kinh doanh khác nhau (MCD và YUM); doanh nghiệp đa ngành xếp theo mảng doanh thu lớn nhất; thị trường chia mảng theo địa lý; nhóm thay đổi theo thời gian (Visa, Mastercard 2023), cần lập lại số liệu lịch sử.
- Theo địa lý: nơi thành lập, niêm yết chính hoặc trụ sở; không phản ánh cơ cấu doanh thu, tài sản (Toyota).
- Defensive: cầu thiết yếu, ổn định (consumer staples, health care, utilities). Cyclical: lợi nhuận phụ thuộc chu kỳ, operating leverage cao (basic materials, consumer discretionary, financials, industrials). Growth: doanh thu tăng ở mọi giai đoạn chu kỳ, chưa chắc có lãi.
Khảo sát ngành
- Quy mô ngành = tổng doanh thu của sản phẩm đang xét, chỉ tính phần doanh thu liên quan. Top-down: số liệu nhà nước, bên thứ ba (hợp ngành nhiều công ty tư nhân). Bottom-up: cộng doanh thu từng doanh nghiệp (hợp ngành do vài công ty đại chúng chi phối).
- Growth industry tăng nhanh hơn nền kinh tế vì chưa khai thác hết total addressable market; mature industry tăng xấp xỉ hoặc chậm hơn nền kinh tế.
- Operating profit margin = Operating income ÷ Total revenue; ROIC = NOPAT ÷ Average invested capital (nợ dài hạn + vốn chủ, bình quân). ROIC > WACC: tạo giá trị.
- Market share = Company sales ÷ Industry size, nên trình bày thành khoảng; tách tăng trưởng hữu cơ khỏi phần do mua lại. Ví dụ: $500 million ÷ 10% = $5 billion quy mô ngành.
- HHI = Σ (market sharei)2, thị phần dạng số nguyên, mọi doanh nghiệp; tối đa 10,000; trên 1,800 là tập trung cao. Ví dụ 35/25/20/10/10: HHI = 2,450; hai doanh nghiệp 10% sáp nhập: 2,650.
Five forces và economic moat
- Năm lực: threat of new entrants, threat of substitutes, bargaining power of suppliers, bargaining power of customers, rivalry among existing competitors. Lực mạnh thì ROIC khó vượt WACC.
- Economic moat: lợi thế chi phí, efficient scale, tài sản vô hình độc quyền, network effect, switching costs cao.
- Rào cản gia nhập: mua lại hoặc hợp tác với người mới, quy định, cấp phép, bằng sáng chế (có thời hạn), thương hiệu, switching costs, network effect, lợi thế chi phí, economies of scope, efficient scale.
- Nhà cung cấp mạnh khi ít nhà cung cấp, đầu vào khan hiếm hoặc thiết kế riêng, switching costs cao, lao động chuyên môn hoặc có công đoàn. Khách hàng mạnh khi lớn và tập trung, sản phẩm phổ thông, switching costs thấp.
- Vertical integration: backward (upstream, kiểm soát nguồn cung) hoặc forward (downstream, bỏ trung gian); đổi lại cần vốn lớn, kém linh hoạt.
- Rivalry gay gắt khi tăng trưởng chậm, chi phí cố định cao, rào cản rút lui. Hàng không: gia nhập thấp đến trung bình, thay thế trung bình, nhà cung cấp cao, khách hàng cao, rivalry cao.
PESTLE
- Political (thuế, trợ cấp, hoàn trả chi phí, nhà nước mua hàng); Economic (chu kỳ, cấu trúc, tỷ giá); Social (lối sống, nhân khẩu học, thu nhập tăng chuyển sang hàng thương hiệu); Technological; Legal (thuốc lá, cần sa); Environmental (energy transition).
- Innovation matrix: basic research (domain và problem đều chưa rõ), breakthrough (problem rõ, domain chưa rõ), sustaining (cả hai rõ), disruptive (domain rõ, problem chưa rõ).