Limited company
- Công ty là pháp nhân tách khỏi chủ sở hữu: tự ký hợp đồng, kiện và bị kiện, tự nộp thuế; lợi nhuận thuộc chủ sở hữu là lợi nhuận sau thuế.
- Mỗi share có nominal value (par value); issue price quyết định tiền công ty thu; market value không bao giờ vào sổ công ty.
- Public company (plc): được chào bán chứng khoán ra công chúng, issued share capital tối thiểu £50,000, trước khi kinh doanh phải thu bằng tiền ít nhất £12,500 cộng toàn bộ premium. Private company (Ltd): không được chào bán ra công chúng, không có mức net assets tối thiểu.
Share capital và reserves
- Ordinary shares và irredeemable preference shares thuộc equity; redeemable preference shares là nợ phải trả (substance over form).
- Statement of financial position ghi called-up share capital theo nominal value; phần đã gọi nhưng shareholders chưa nộp là other receivables.
- Phát hành cao hơn nominal value: Dr Cash at bank (tổng tiền); Cr Share capital (nominal value); Cr Share premium (phần chênh). Không được phát hành dưới nominal value.
- Share premium không được dùng chia dividend; có thể chuyển thành share capital qua bonus issue.
- Retained earnings cuối kỳ = đầu kỳ + lợi nhuận (− lỗ) − dividends − chuyển sang reserve khác − phần dùng cho bonus issue.
Dividends
- Số shares = số dư share capital ÷ nominal value; dividend = số shares × pence mỗi share.
- Dividend trên ordinary shares và irredeemable preference shares: Dr Retained earnings, Cr Cash at bank (không qua P/L).
- Dividend trên redeemable preference shares: interest expenses on borrowings (financing category) trong statement of profit or loss; chưa trả cuối năm thì dồn tích.
Rights issue và bonus issue
- Rights issue: chào bán shares mới cho shareholders hiện hữu theo tỷ lệ, có thu tiền; ghi như phát hành thường.
- Bonus issue: shares miễn phí, luôn ghi theo nominal value; Dr Share premium (dùng trước) và/hoặc Retained earnings, Cr Share capital; tổng equity và tài sản không đổi.
- Hai đợt liên tiếp: đợt sau tính trên số shares đã gồm đợt trước.
Nợ vay, provisions và thuế
- Bank loans và debt securities: lãi trình bày ở interest expenses on borrowings, dồn tích theo số tháng thực vay; phần gốc trả trong 12 tháng là current liability, còn lại là non-current liability.
- Provision: nợ phải trả không chắc chắn về thời điểm hoặc số tiền, khác accrual ở mức độ chắc chắn. Lập khi đủ ba điều kiện IAS 37 para 14: nghĩa vụ hiện tại phát sinh từ sự kiện quá khứ; việc phải chi ra nguồn lực có nhiều khả năng xảy ra (probable, trên 50%); ước tính được số tiền đáng tin cậy. Lập đủ số ước tính, không nhân xác suất.
- Ba bước: Dr Expenses / Cr Provision; chi thực tế trừ vào provision (chi vượt thì ghi thêm chi phí); phần dư hoàn nhập Dr Provision / Cr Expenses. Chi phí xếp vào general and administrative expenses hoặc other operating expenses theo đề; chi phí kiện tụng vào other operating expenses.
- Thuế: Dr Income tax expense / Cr Tax payable; nộp thuế Dr Tax payable / Cr Cash at bank. Income tax expense là thuế trên lợi nhuận của công ty, khác PAYE khấu trừ qua lương.
- Over-provision năm trước làm giảm, under-provision làm tăng income tax expense năm nay; tax payable cuối năm = ước tính thuế năm nay.
Revenue
- Revenue là income từ hoạt động kinh doanh thông thường, sau trade discount, settlement discount, khoản hoàn tiền và VAT; gain on disposal (other operating income) và lãi tiền gửi (interest income, investing category) không phải revenue.
- IFRS 15 năm bước: hợp đồng → performance obligation → transaction price → phân bổ → ghi nhận khi control chuyển cho khách.
- Tiền khách trả trước khi control chuyển là contract liability, chưa phải revenue. Đã giao hàng nhưng chưa lập hóa đơn, khách chưa trả: ghi revenue và contract asset. Đã lập hóa đơn: trade receivables.