Nguyên tắc chung
- Tài sản hay bị ghi cao: ưu tiên existence và valuation. Nợ phải trả và chi phí hay bị ghi thiếu: ưu tiên completeness.
- Chọn mẫu từ sổ rồi đối chiếu ra thực tế là kiểm tra existence; chọn từ thực tế hoặc nguồn độc lập rồi tìm trong sổ là kiểm tra completeness.
- Tests of controls tốt chỉ giảm được tests of details, không bỏ hẳn substantive procedures với khoản mục trọng yếu.
- Thư xác nhận gửi thẳng kiểm toán viên, định giá độc lập và việc kiểm toán viên tự xem, tự đếm là bằng chứng mạnh nhất; bảng tính doanh nghiệp tự lập chỉ là điểm xuất phát.
Property, plant and equipment và intangible assets
- Đi xem tài sản: existence (và tình trạng cho valuation). Title deeds, hóa đơn mua, hợp đồng hire purchase: rights and obligations. Tài sản tại xưởng tìm trong asset register, rà tài khoản sửa chữa: completeness. Hóa đơn, chứng thư định giá, tính lại khấu hao: valuation.
- Tập trung vào additions; nhà đất thường kiểm tra 100%, tài sản nhiều món nhỏ thì chọn mẫu.
- Tài sản tự xây: architect's certificate, bảng tổng hợp chi phí; khớp nhân công với bảng lương, vật liệu với hóa đơn, chi phí đi vay với sao kê của bên cho vay.
- Intangible assets: rủi ro lớn nhất là vốn hóa chi phí không thỏa tiêu chí của chuẩn mực (existence); valuation gồm nguyên giá, amortisation, impairment. Chứng từ mua licence là bằng chứng mạnh nhất cho valuation.
Inventories
- Kiểm toán viên dựa vào kiểm soát và buổi kiểm kê của doanh nghiệp: đọc hướng dẫn kiểm kê (tổ chức, đếm, ghi chép), đếm thử hai chiều, giữ bản sao phiếu kiểm kê.
- Trước buổi đếm: xem năm trước, tìm hiểu cách hạch toán, cân nhắc chuyên gia. Trong: quan sát, đếm thử, đánh giá chung, kết luận. Sau: lần số đếm tới danh sách cuối cùng, thư trả lời của bên thứ ba, hàng hỏng ghi giảm về NRV.
- Perpetual inventory: mỗi mặt hàng đếm ít nhất một lần một năm, sổ kho cập nhật, quy trình đếm chặt, điều chỉnh chênh lệch do quản lý không tham gia đếm phê duyệt.
- Giá thấp hơn giữa cost và NRV, so từng mặt hàng (không được thì theo nhóm tương tự). Lỗi đếm, lỗi ghi chép không phải lý do NRV thấp hơn cost.
Receivables
- External confirmation (ISA (UK) 505) cho bằng chứng về existence và rights and obligations; valuation dựa vào tiền thu sau năm và phân tích tuổi nợ.
- Chỉ dùng positive confirmation; ISA (UK) 505 cấm negative confirmation trong kiểm toán theo ISAs (UK). Thư trả lời và thư không gửi được đều về thẳng kiểm toán viên.
- Mẫu chọn từ danh sách đầy đủ; chú ý nợ cũ, nợ đã xóa, số dư bên Có, trả bằng số chẵn, số dư bằng không, tài khoản đã trả hết.
- Management từ chối cho gửi: hỏi lý do, đánh giá ảnh hưởng tới rủi ro, làm thủ tục thay thế; không đủ hoặc lý do vô lý thì trao đổi với those charged with governance.
- Không trả lời: nhắc lần hai, gọi điện, chuyển cho người độc lập với bộ phận bán hàng, rồi thủ tục thay thế. Chênh lệch thời điểm thường không cần điều chỉnh.
Bank và cash
- Bank letter kiểm tra cùng lúc completeness, existence, rights and obligations, valuation; cần ủy quyền của doanh nghiệp (tài khoản chung cần mọi bên), tới ngân hàng ít nhất hai tuần trước ngày kết thúc năm.
- Bank letter của một ngân hàng chỉ xác nhận thông tin tại ngân hàng đó, chủ yếu là số dư theo ngân hàng.
- Bank reconciliation: khoản chi chưa thanh toán lần về nominal ledger trước năm và sao kê sau năm; khoản thu chưa về kiểm tra paying-in slip và ngày khởi tạo. Cảnh giác window dressing.
- Kiểm kê quỹ: đếm mọi quỹ cùng lúc, sổ quỹ ghi tới lúc đếm, kiểm toán viên không bao giờ ở một mình với tiền.
Payables, accruals và borrowings
- Payables: rủi ro chính là understatement. Thủ tục quan trọng nhất là supplier statement reconciliation; mẫu chọn từ danh sách nhà cung cấp, gồm cả số dư nhỏ, bằng không, âm.
- Thường không gửi thư xác nhận cho nhà cung cấp, trừ khi thiếu bảng kê, kiểm soát yếu, nghi khai thiếu cố ý, số dư hay giao dịch bất thường.
- Accruals: cut-off (tự ước tính phần thuộc kỳ rồi so) và completeness (rà hóa đơn nhận sau năm).
- Borrowings: rủi ro completeness, accuracy và cut-off của lãi vay, thuyết minh; lấy xác nhận của bên cho vay, đọc board minutes, kiểm tra covenants.
Statement of profit or loss và việc báo cấp trên
- Trọng tâm là completeness của chi phí; nguy hiểm nhất là chi phí bị đẩy sang tài sản. Doanh thu thường lo bị ghi khống.
- Revenue: tests of controls và analytical procedures; ghi khống thì lần từ nominal ledger về hóa đơn, despatch note. ISA (UK) 240 giả định có rủi ro fraud trong ghi nhận doanh thu.
- Purchases: completeness đi từ goods received note vào sổ. Payroll: analytical procedures, thẻ chấm công, hồ sơ nhân sự, tính lại.
- Báo cấp trên: kết luận tiêu cực, giao dịch bất thường, bút toán lạ, câu trả lời mơ hồ của khách, điều không hiểu. Dấu hiệu money laundering thì có thể phải báo thẳng MLRO.