Vì sao cần quy tắc đạo đức
- Người dùng thông tin, kể cả cộng đồng ngoài khách hàng, dựa vào kế toán viên và chuyên môn của họ; vì vậy kế toán là nghề bị quản lý chặt.
- Kế toán viên phải cân nhắc public interest và giữ uy tín nghề; lợi ích cá nhân không được đặt trên hai nghĩa vụ này. Acting in the public interest là ra quyết định, hành động vì lợi ích của toàn xã hội, không vì lợi ích cá nhân hay nhóm riêng.
- Ba lý do: người dùng dựa vào chuyên môn, kế toán viên nắm thông tin bảo mật, ý kiến đảm bảo chỉ có giá trị khi độc lập.
- Quy tắc chung bảo vệ cả kế toán viên: làm đúng hướng dẫn như đồng nghiệp hợp lý là phần quan trọng khi tự bào chữa trước hội đồng kỷ luật hay tòa án.
- Regulatory bodies như ICAEW ban hành bộ quy tắc đạo đức và buộc thực hiện qua thủ tục kỷ luật. Ở Anh, FRC giám sát độc lập nghề kế toán.
Ba nguồn hướng dẫn
- IESBA Code do IESBA, một hội đồng thuộc IFEA, ban hành. IESBA không ban hành ISA; ISAs (UK) do FRC ban hành. IESBA Code là nền của các bộ quy tắc trong nước.
- ICAEW Code of Ethics gồm toàn văn IESBA Code cộng yêu cầu và hướng dẫn bổ sung của ICAEW; thành viên, học viên, affiliates và nhân viên hãng thành viên phải tuân thủ.
- FRC Ethical Standard: kiểm toán viên ở Anh phải tuân thủ khi kiểm toán; áp dụng cả soát xét thông tin giữa niên độ do kiểm toán viên làm và assurance engagement khác do FRC quy định.
Rules-based và principles-based
- Hướng dẫn của IESBA, ICAEW, FRC chủ yếu là khung nguyên tắc, có kèm một số điều cấm.
- Ưu điểm của khung nguyên tắc: buộc tự xem xét và chứng minh kết luận, chặn cách đọc hẹp để lách, hợp với từng tình huống, theo kịp thay đổi, vẫn đặt được điều cấm.
- Nhận diện, đánh giá, xử lý threats là cách làm của khung nguyên tắc; hệ thống quy định chỉ cần dò xem có phạm điều nào không.
Fundamental principles và phạm vi ICAEW Code
- Năm nguyên tắc: integrity, objectivity, professional competence and due care, confidentiality, professional behaviour.
- Integrity: thẳng thắn, trung thực; gồm đối xử công bằng, nói đúng sự thật, đủ bản lĩnh làm đúng khi bị sức ép; không để tên mình gắn với thông tin sai lệch, lập cẩu thả hay bỏ sót gây hiểu nhầm.
- Objectivity: không để thiên lệch, conflict of interest, ảnh hưởng hay sự phụ thuộc quá mức vào người, tổ chức, công nghệ làm tổn hại professional judgement; là trạng thái tư duy chỉ tính đến các yếu tố liên quan tới công việc.
- Professional behaviour: tuân thủ pháp luật, hành xử phù hợp với trách nhiệm acting in the public interest của nghề, tránh hành vi làm mất uy tín nghề.
- Khi quảng bá dịch vụ: trung thực, không phóng đại, không nói xấu hay so sánh thiếu căn cứ.
- ICAEW Code áp dụng trong mọi hoạt động nghề nghiệp và kinh doanh, có hay không thù lao, và khi làm sai sẽ làm mất uy tín nghề; theo cả tinh thần lẫn câu chữ; áp dụng cho cả học viên.
Independence, conceptual framework, threats và safeguards
- Kế toán viên hành nghề dịch vụ phải độc lập khi làm kiểm toán hoặc review engagement (IESBA Code para 400.1). Independence gắn với objectivity và integrity.
- Independence of mind là trạng thái tư duy; independence in appearance dựa trên cách nhìn của bên thứ ba hợp lý và hiểu chuyện.
- Mức độc lập cao nhất với kiểm toán, thấp hơn với dịch vụ khác cho khách hàng kiểm toán, thấp hơn nữa với khách hàng không kiểm toán.
- Phải độc lập từ lúc bắt đầu công việc tới khi ký báo cáo cuối cùng; với kiểm toán hằng năm, có thể tới khi hợp đồng chấm dứt.
- Conceptual framework (IESBA Code para 120.2): identify, evaluate, address (loại bỏ threat hoặc giảm xuống mức chấp nhận được, có thể bằng safeguards). Safeguards không giảm được threat về mức chấp nhận được: từ chối hoặc dừng hợp đồng.
- IESBA Code nêu năm threats: self-interest, self-review, advocacy, familiarity, intimidation. FRC Ethical Standard thêm management threat.
- Ví dụ safeguards xếp thành hai nhóm: do nghề nghiệp, pháp luật hoặc quy định tạo ra; và trong môi trường làm việc.
- FRC Ethical Standard soạn có tính đến IESBA Code nhưng là bộ hướng dẫn riêng của FRC, chặt hơn ở nhiều điểm.