Tóm tắt Chương 23: Fraud, Bribery and Money Laundering

Môn Sustainability and Ethics (SE), chương 23/27

Fraud và các loại

  • Fraud (định nghĩa của FRC, 2025): hành vi cố ý của một hoặc nhiều người thuộc quản lý, those charged with governance, nhân viên hoặc bên thứ ba, dùng thủ đoạn lừa dối để có lợi thế bất chính hoặc bất hợp pháp.
  • Fraud là tội hình sự. Thiệt hại có thể nhỏ hoặc rất lớn; có thể do một người làm hoặc do nhiều nhân viên thông đồng để vượt qua kiểm soát.
  • Bảy loại fraud: misappropriation of assets (lấy cắp, dùng sai tài sản để tư lợi); unauthorised use of resources (dùng tài sản cho việc riêng khi chưa được phép); misstating time (khai thừa giờ, tính phí dịch vụ không làm); ghost employees (người không có thật trên bảng lương); overstating expenses (khai chi phí không có hoặc thổi phồng); false financial reporting (cố ý lập báo cáo tài chính sai lệch); insider trading (mua bán cổ phiếu bằng thông tin mật trước khi công bố).

Fraud triangle

  • Fraud dễ xảy ra khi có đủ ba điều kiện (Donald Cressey, 1973): pressure, opportunity, rationalisation.
  • Pressure: động cơ, thường là khó khăn không dám chia sẻ (nợ nần, gánh nặng, nghiện cờ bạc).
  • Opportunity: điều kiện cho phép fraud, thường là kiểm soát yếu hoặc sơ hở để tài sản không được bảo vệ.
  • Rationalisation: cách tự biện minh ("sẽ trả lại", "xứng đáng được thưởng").
  • Thiếu segregation of duties (một người nắm cả quy trình) là một dạng opportunity.

Phòng ngừa và xử lý fraud

  • Kế toán viên phòng ngừa fraud bằng cách bảo đảm có hệ thống kiểm soát nội bộ phù hợp, vận hành hiệu quả: chính sách đạo đức vững, đào tạo và nhận thức rủi ro, kiểm soát cụ thể như segregation of duties. Các biện pháp này thu hẹp opportunity.
  • Khi biết hoặc nghi có fraud, ICAEW yêu cầu: tuân thủ ICAEW Code (kể cả nghĩa vụ tiết lộ thông tin bảo mật khi phải tiết lộ); không làm ngơ, giữ confidentiality và professional scepticism; báo cáo nội bộ cho quản lý cấp cao, hoặc audit committee nếu quản lý cấp cao liên quan; hỏi ý kiến pháp lý; xem xét ảnh hưởng tới báo cáo tài chính và báo cáo kiểm toán; lập hồ sơ; đánh giá có cần báo cáo ra ngoài (bắt buộc với money laundering; nên khuyến khích khách hàng tự báo); dùng hướng dẫn của ICAEW.
  • Thành viên nhóm kiểm toán báo audit partner; audit partner hoặc người cấp cao khác như ethics partner thực hiện các bước trên.

Tax evasion, tax planning và tax avoidance

  • Tax evasion: cách bất hợp pháp để nộp ít thuế hơn số phải nộp, bằng việc cố ý đánh lừa cơ quan thuế: che giấu thông tin cơ quan thuế có quyền được biết (không thông báo nghĩa vụ thuế, khai thiếu thu nhập hoặc lãi vốn) hoặc cung cấp thông tin sai (khấu trừ chi phí không phát sinh).
  • Kế toán viên không bao giờ tham gia hay giúp khách hàng tax evasion; có lý do tin phương án là, hoặc có thể là, tax evasion thì khuyên khách hàng dứt khoát không thực hiện; biết có tax evasion thì có nghĩa vụ luật định báo cáo cho cơ quan có thẩm quyền như HMRC và cơ quan thực thi pháp luật.
  • Tax planning: cách hợp pháp để giảm thiểu số thuế phải nộp. Tax avoidance: mọi cách hợp pháp để giảm nghĩa vụ thuế; hợp pháp không có nghĩa là luôn được chấp nhận.
  • Tax planning không gây tranh cãi, được HMRC khuyến khích: tài khoản ISA cho cá nhân tiết kiệm; ưu đãi thuế cho công ty đầu tư R&D.
  • Aggressive tax planning: các cách giảm thuế gây tranh cãi. Khi cân nhắc phương án tax avoidance mạnh tay, kế toán viên xem xét: nghĩa vụ hàng đầu hành động vì public interest; khả năng cơ quan thuế chấp nhận và chất vấn; rủi ro danh tiếng.
  • PCRT: kế toán viên không tạo ra, khuyến khích hay quảng bá phương án, cấu trúc thuế đi ngược ý định của luật thuế và/hoặc rất giả tạo, dựng gượng ép để khai thác chỗ yếu của luật (ví dụ kẽ hở). Thuộc một vế là đã bị cấm. PCRT là ví dụ nghề kế toán đổi cách hành nghề vì public interest.

Bribery

  • Bribery: trao lợi ích tài chính hoặc lợi ích khác để khuyến khích người khác làm sai chức năng, nhiệm vụ, hoặc để thưởng cho việc đã làm sai. Ba yếu tố: offering, accepting, influencing.
  • Chỉ cần hứa là đủ; cả người đưa và người nhận đều phạm tội; nhân viên hối lộ thay mặt tổ chức thì cả hai phạm tội.
  • Failure to prevent bribery: tội của doanh nghiệp ở nhiều nước, ví dụ Anh và Mỹ; doanh nghiệp có thể phải chịu trách nhiệm khi nhân viên hối lộ, trừ khi chứng minh đã có kiểm soát đầy đủ.
  • Thực thi ở cấp toàn cầu (UNCAC, OECD Anti-Bribery Convention) và cấp quốc gia. Luật chống bribery thường có extraterritorial reach; ví dụ FCPA áp dụng với mọi công ty niêm yết ở Mỹ.
  • Bribery Act 2010, bốn nhóm tội: đưa, hứa, trao hối lộ; đòi, đồng ý nhận, nhận hối lộ; hối lộ foreign public official; tội failure to prevent bribery của doanh nghiệp.
  • Hình phạt: cá nhân tối đa 10 năm tù và/hoặc phạt tiền; doanh nghiệp phạt tiền không giới hạn, kèm cấm làm giám đốc, loại khỏi hợp đồng công, tịch thu tài sản.
  • Phạm vi: công dân Anh và người nước ngoài thường trú ở Anh; công ty niêm yết ở London Stock Exchange; công ty có công ty con ở Anh; công ty có đại lý, nhà phân phối ở Anh.
  • Kế toán viên có nghĩa vụ luật định báo cáo hoạt động phạm tội như bribery cho cơ quan có thẩm quyền; góp phần phòng ngừa qua kiểm soát nội bộ: đánh giá rủi ro bribery, quy định và hướng dẫn rõ, theo dõi và xem xét lại thủ tục chống bribery.

Inducements

  • Inducement (ICAEW Code): đồ vật, tình huống, hành động dùng để tác động tới hành vi người khác, không nhất thiết với ý định tác động sai trái.
  • Bảy ví dụ: quà tặng; chiêu đãi; giải trí; đóng góp chính trị, từ thiện; viện tới tình thân hữu và lòng trung thành; cơ hội việc làm, cơ hội kinh doanh; đối xử ưu đãi, quyền, đặc quyền.
  • Inducement có thể tạo threats với integrity, objectivity, professional behaviour; với kế toán viên hành nghề là cả independence.
  • Không đưa, không nhận inducement mà reasonable and informed third party cho là nhằm tác động sai trái.
  • Yếu tố xét ý định: bản chất, tần suất, giá trị, tác động cộng dồn; thời điểm; tập quán, văn hóa; gắn với hoạt động nghề nghiệp; một người hay cả nhóm; vai trò, vị trí; chính sách của bên kia; mức độ công khai; người nhận có đòi không; hành vi, tiếng tăm của người đưa.
  • Có ý định sai trái: từ chối; báo quản lý cấp cao hoặc those charged with governance (bên mình hoặc bên đưa); điều chỉnh hoặc chấm dứt quan hệ.
  • Không có ý định và trivial and inconsequential: threats ở acceptable level.
  • Không có ý định nhưng không nhỏ nhặt: vẫn có thể tạo self-interest (mời làm bán thời gian), familiarity (thường xuyên mời xem thể thao), intimidation threat (việc nhận chiêu đãi có thể bị công khai). Loại bỏ bằng từ chối hoặc chuyển quyết định cho người không bị ảnh hưởng.
  • Sáu safeguards: báo quản lý cấp cao hoặc cơ quan liên quan; ghi sổ theo dõi chính thức; người độc lập xem xét công việc liên quan; tặng từ thiện và công khai; trả lại giá trị; trả lại món quà sớm nhất có thể.

Modern slavery

  • Modern slavery (theo Liên Hợp Quốc): luật không định nghĩa; thuật ngữ chung cho lao động cưỡng bức, gán nợ, cưỡng ép kết hôn, mua bán người; cốt lõi là bị bóc lột mà không thể từ chối hay thoát ra vì đe dọa, bạo lực, cưỡng ép, lừa gạt và/hoặc lạm dụng quyền lực.
  • Dấu hiệu: sản lượng không tương xứng với số nhân sự (người lao động "ẩn", ngoài bảng lương); rủi ro trong supply chain của doanh nghiệp mình và của khách hàng.
  • Hội viên ICAEW dùng professional scepticism để nhận ra nghi ngờ và báo cáo cho NCA như với money laundering; có nghĩa vụ nghề nghiệp báo cáo vì public interest.
  • Báo cáo không tipping off: nghi ở hãng mình hoặc supply chain của hãng thì dùng kênh báo cáo thông thường hoặc đường dây whistleblowing; nghi ở khách hàng thì theo thủ tục của hãng để báo tiếp cho NCA; không có kênh, ngại báo nội bộ hoặc chưa chắc thì gọi đường dây hỗ trợ của ICAEW. Modern Slavery Hub của ICAEW hướng dẫn cách nhận ra và trách nhiệm của hội viên.

Money laundering

  • Money laundering: quá trình kẻ phạm tội che giấu nguồn gốc proceeds of crime, làm như thể đến từ kinh doanh hợp pháp. Khó phát hiện vì nhiều lớp giao dịch làm rối dấu vết.
  • Proceeds of crime hiểu rộng: cả tiền có được nhờ tax evasion và chi phí tiết kiệm được nhờ vi phạm luật môi trường, an toàn lao động.
  • Hậu quả: phạt tù, phạt tiền, tịch thu tài sản, dẫn độ.
  • Ba giai đoạn: placement (đưa tiền bẩn vào hệ thống), layering (nhiều lớp giao dịch che dấu vết), integration (tiền quay lại kinh tế hợp pháp).
  • Ở nhiều nước, kế toán viên bắt buộc báo cáo hoạt động đáng ngờ; ở Anh, báo cáo bằng SAR gửi NCA. Nhiều nước, gồm Anh, yêu cầu hãng kế toán có MLRO: giám sát tuân thủ các regulation về AML, theo dõi và báo cáo hoạt động đáng ngờ.
  • Kế toán viên trong hãng báo nghi ngờ cho MLRO; MLRO đánh giá và, nếu phù hợp, gửi báo cáo.
  • Kế toán viên có thể bị cuốn vào bất kỳ giai đoạn nào mà không biết; hãng cần đào tạo và định kỳ đánh giá rủi ro money laundering của khách hàng.
  • Bốn trách nhiệm: KYC; xác minh nguồn tiền (hợp đồng vay, sao kê, tờ khai thuế, hồ sơ việc làm; nhất là tiền từ high-risk jurisdiction); báo cáo qua MLRO mà không cho khách hàng biết; lưu hồ sơ danh tính, giao dịch, nghi ngờ.
  • High-risk jurisdiction: nước, vùng lãnh thổ có khiếm khuyết đáng kể trong khung AML và CTF.

Tipping off

  • Tipping off: cho nghi phạm biết, trực tiếp hay gián tiếp, rằng họ đang bị điều tra hoặc đã bị báo cáo cho cơ quan chức năng.
  • Là tội hình sự theo regulation về AML của Anh, vì cản trở điều tra, cho nghi phạm cơ hội hủy bằng chứng hoặc trốn tránh.
  • Nghi ngờ khách hàng rửa tiền tạo conflict of interest: trách nhiệm báo cáo so với nguồn phí; báo trước cho khách hàng là tipping off.

Bản đầy đủ gồm

Bài giảng chi tiết, flashcard lặp lại ngắt quãng, ngân hàng câu hỏi luyện thi, lộ trình theo ngày thi và trợ lý AI theo từng chương (có giới hạn). Dùng trọn 1 năm.

690.000đ545.000đdùng 1 năm

Hoàn 100% trong 7 ngày nếu bạn chưa dùng quá 30% khoá học.

Giá ưu đãi early bird 545.000đ

690.000đ545.000đdùng 1 năm
Mua ngay