Conceptual framework
- ICAEW Code ngoài định nghĩa năm fundamental principles (integrity, objectivity, professional competence and due care, confidentiality, professional behaviour) còn có conceptual framework.
- Ba bước: identify threats (nhận diện threat với việc tuân thủ fundamental principles); evaluate threats (đánh giá threat đã nhận diện); address threats (loại bỏ threat hoặc giảm xuống acceptable level).
- Khi áp dụng conceptual framework, kế toán viên phải: có inquiring mind; dùng professional judgement; áp dụng reasonable and informed third party test.
- Inquiring mind (120.5 A3): xem xét nguồn, mức độ liên quan và đầy đủ của thông tin theo bản chất, phạm vi, đầu ra của công việc; cởi mở, cảnh giác với nhu cầu điều tra hay hành động thêm; bắt buộc với mọi kế toán viên khi nhận diện, đánh giá, xử lý threat. Kiểm toán, soát xét, dịch vụ đảm bảo còn cần professional scepticism.
- Professional judgement (120.5 A5): cân nhắc chuyên môn, kinh nghiệm có đủ để kết luận không; có cần tham vấn người có chuyên môn liên quan không; định kiến hay bias của bản thân có ảnh hưởng không. Mức xét đoán tùy phạm vi và độ phức tạp của công việc.
- Reasonable and informed third party test (120.5 A9): kế toán viên cân nhắc một bên khác có khả năng đi tới cùng kết luận không; bên đó hợp lý, cân nhắc mọi sự việc kế toán viên biết hoặc lẽ ra phải biết lúc kết luận; không cần là kế toán viên nhưng đủ kiến thức, kinh nghiệm để đánh giá vô tư.
- Lưu hồ sơ bốn nội dung: sự việc; chi tiết các cuộc trao đổi; mọi hướng xử lý đã cân nhắc; quyết định và lý do.
- Conceptual framework của ICAEW Code khác Conceptual Framework for Financial Reporting.
Năm threat và management threat
- ICAEW Code nêu năm threat: self-interest, self-review, advocacy, familiarity, intimidation. Một tình huống có thể có nhiều threat.
- Self-interest: lợi ích tài chính hay lợi ích khác chi phối không đúng professional judgement hoặc hành vi; phổ biến nhất; có thể đe dọa bất kỳ hoặc cả năm nguyên tắc.
- Self-review: không đánh giá đúng kết quả của professional judgement hay công việc trước đó, do chính mình hoặc người khác trong hãng, tổ chức làm, mà nay mình dựa vào; đe dọa objectivity.
- Advocacy: ủng hộ quan điểm của khách hàng hay chủ lao động tới mức mất objectivity; đe dọa objectivity và integrity.
- Familiarity: quan hệ lâu năm hay thân thiết khiến quá cảm thông hoặc quá dễ chấp nhận công việc của khách hàng, chủ lao động; mất professional scepticism.
- Intimidation: áp lực thật hoặc cảm nhận, kể cả cố gây ảnh hưởng quá mức, khiến không dám hành động khách quan; sợ hậu quả xấu hay bị trả đũa.
- Threat liên quan đến công nghệ (ICAEW Code 2025): self-interest khi dữ liệu không đủ, công nghệ không phù hợp, kế toán viên thiếu thông tin hay chuyên môn để dùng và giải thích công nghệ; self-review khi công nghệ do chính kế toán viên hay tổ chức của họ thiết kế, phát triển.
- Management threat: FRC Revised Ethical Standard (2024) nêu thêm; ICAEW Code không có.
Đánh giá threat
- Acceptable level: mức mà kế toán viên, dùng reasonable and informed third party test, có khả năng kết luận mình vẫn tuân thủ fundamental principles.
- Xét yếu tố định lượng và định tính, tác động cộng dồn của nhiều threat; xét điều kiện, chính sách, thủ tục liên quan.
- Kế toán viên trong doanh nghiệp: lãnh đạo nhấn mạnh hành vi đạo đức; chính sách whistleblowing hiệu quả; chính sách giám sát chất lượng công việc; code of ethics và code of conduct.
- Kế toán viên hành nghề, về khách hàng: khách hàng kiểm toán hay dịch vụ đảm bảo; có phải PIE; lãnh đạo khách hàng có khuyến khích tuân thủ (cơ cấu quản trị phù hợp).
- Kế toán viên hành nghề, về hãng: lãnh đạo hãng khuyến khích tuân thủ và yêu cầu nhóm đảm bảo hành động vì public interest; chính sách lương thưởng, đánh giá, kỷ luật; quản lý việc phụ thuộc doanh thu vào một khách hàng.
- Tính chất và phạm vi công việc luôn ảnh hưởng tới đánh giá; phải để ý thông tin mới suốt quá trình làm việc.
Ba kết quả và cách xử lý
- Đã ở acceptable level: không cần thêm hành động hay safeguard.
- Chưa ở acceptable level nhưng safeguards đủ: áp dụng safeguards.
- Không thể giảm xuống acceptable level: từ chối hoặc dừng hoạt động cụ thể tạo ra threat.
- Khi threat chưa ở acceptable level: loại bỏ hoàn cảnh tạo ra threat; áp dụng safeguards khi phù hợp; từ chối hoặc dừng hoạt động nếu không có safeguard phù hợp.
Safeguards
- Safeguards: hành động, riêng lẻ hoặc kết hợp, do kế toán viên thực hiện và thực sự giảm được threat xuống acceptable level. Chọn theo sự việc và hoàn cảnh.
- Yêu cầu đào tạo, kinh nghiệm để vào nghề và CPD: giữ professional competence and due care.
- Nhờ người có chuyên môn hỗ trợ hoặc đào tạo: lấp khoảng trống kiến thức.
- Bảo đảm đủ thời gian: thiếu thời gian tạo self-interest threat với professional competence and due care.
- Appropriate reviewer (đủ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, thẩm quyền; không thuộc nhóm đã làm): xử lý self-review; hỗ trợ với self-interest và intimidation.
- Tái cơ cấu hoặc tách bạch trách nhiệm, nhiệm vụ: threat từ conflict of interest, kể cả với confidentiality.
- Công bố chi tiết threat cho those charged with governance hoặc bên khác có liên quan: threat từ quà tặng, lợi ích lôi kéo, conflict of interest.
- Partner và nhóm khác, tuyến báo cáo riêng khi làm dịch vụ không phải dịch vụ đảm bảo cho khách hàng dịch vụ đảm bảo: self-review, advocacy, familiarity.
- Hãng kiểm toán: luân chuyển định kỳ audit manager và partner xử lý familiarity threat.
- Quà tặng: đánh giá theo giá trị món quà và khả năng ảnh hưởng của người nhận; safeguards gồm trao đổi và lưu hồ sơ, giới hạn ở mức trivial and inconsequential, appropriate reviewer; không phải lúc nào cũng nhận được.
Khi không thể dùng safeguards
- Không safeguard nào đủ: không thực hiện công việc tạo ra threat; kế toán viên hành nghề từ chối hợp đồng; kế toán viên trong doanh nghiệp có thể phải nghỉ việc.
- Gặp áp lực: lưu hồ sơ về áp lực; xin ý kiến audit committee hoặc người tư vấn đạo đức; ở hãng kế toán báo lên partner phụ trách hoặc ethics partner. Làm theo hoặc lờ đi đều sai.