Budgetary control
- Kết quả của responsibility centre được theo dõi bằng cách so chi phí, doanh thu thực tế với dự toán của kỳ.
- Variance là chênh lệch giữa thực tế và dự toán. Favourable (F): làm lợi nhuận cao hơn (doanh thu cao hơn hoặc chi phí thấp hơn). Adverse (A): làm lợi nhuận thấp hơn.
- Mức hoạt động thực tế khác dự toán thì so với dự toán lập cho mức khác có thể không còn giá trị kiểm soát.
- Phải so thực tế với một dự toán lập lại cho đúng mức hoạt động đã đạt.
Fixed budget
- Fixed budget là dự toán lập cho một mức hoạt động duy nhất. Master budget lập trước kỳ dự toán là fixed budget.
- Chữ "fixed" không có nghĩa là không bao giờ sửa; doanh nghiệp vẫn điều chỉnh khi tình hình đòi hỏi.
- Ý nghĩa của "fixed": không có kế hoạch cho trường hợp sản lượng, lượng bán thực tế khác dự kiến; cuối kỳ kiểm soát không điều chỉnh lại theo mức hoạt động thực tế.
- Công dụng chính: lập kế hoạch, xác định mục tiêu lớn. Còn dùng để kiểm soát fixed cost, nhất là fixed cost ngoài sản xuất như quảng cáo (không đổi theo mức hoạt động trong một phạm vi).
Flexible budget
- Flexible budget phân biệt cost behaviour của từng khoản nên thay đổi theo mức hoạt động. Flexed budget là tên gọi khác của flexible budget.
- Công dụng ở khâu lập kế hoạch: biết trước kết quả ở các mức khác dự đoán, chuẩn bị phương án dự phòng.
- Công dụng ở khâu kiểm soát: cuối tháng hoặc cuối năm so thực tế với flexible budget ở mức hoạt động thực tế.
Lập flexible budget
- Bước 1: xác định fixed, variable, semi-variable. Chia chi phí cho mức hoạt động: chi phí một đơn vị không đổi là variable cost; giảm dần khi mức hoạt động tăng là semi-variable cost.
- Bước 2: Budget cost allowance = Budgeted fixed cost + (Number of units × Variable cost per unit).
- Semi-variable cost (còn gọi semi-fixed cost, mixed cost) phải tách bằng high-low method trước; chọn hai điểm theo mức hoạt động, không theo chi phí.
- Khoản tính theo phần trăm của khoản khác (như phúc lợi theo tiền lương) là variable cost; đổi ra số tiền mỗi giờ, đúng cơ sở áp tỷ lệ.
- Không nhân tỷ lệ thẳng tổng chi phí theo sản lượng: fixed cost giữ nguyên.
Flexible budget dùng để kiểm soát
- Cách làm đúng: xác định fixed cost và variable cost, lập flexible budget theo mức hoạt động thực tế.
- Budgetary control statement: fixed budget (a), flexible budget (b), thực tế (c). Budget variance = (c) − (b).
- Cột (b) lấy giá bán và variable cost một đơn vị theo dự toán nhân với mức hoạt động thực tế; fixed cost giữ như dự toán.
- Volume variance = Flexible budget profit − Fixed budget profit, tức (b) − (a). Một sản phẩm: số đơn vị chênh lệch × contribution một đơn vị theo dự toán (trừ cả phần biến đổi của semi-variable cost).
- Expenditure variance = Actual profit − Flexible budget profit, tức (c) − (b).
- Volume variance + expenditure variance = total variance (actual profit − fixed budget profit). Flexible budget chỉ tách tổng, không đổi tổng.
- Variance analysis statement: lợi nhuận fixed budget, sales volume variance, từng expenditure variance, lợi nhuận thực tế. Variance đủ lớn thì điều tra nguyên nhân.
Khi đề chỉ cho chi phí
- Expenditure variance = Budget cost allowance for actual activity − Actual expenditure.
- Volume variance = Budget cost allowance for original budget − Budget cost allowance for actual activity.
- Mức hoạt động thực tế cao hơn dự toán thì volume variance tính trên chi phí là (A); khoản này không có nghĩa là bộ phận làm kém.