Sales variances
- Doanh thu cũng có định mức: giá bán định mức mỗi đơn vị và lượng bán dự toán.
- Sales price variance = (AP − SP) × AQ: doanh thu lẽ ra thu từ lượng thực bán theo giá định mức so với doanh thu thực thu. Bán đắt hơn định mức là (F).
- Sales volume variance = (AQ − BQ) × SC, với SC là standard contribution mỗi đơn vị (giá bán định mức − standard variable cost). Bán nhiều hơn dự toán là (F).
- Trong marginal costing, bán thêm một đơn vị chỉ làm lợi nhuận tăng đúng bằng contribution, nên sales volume variance không nhân với giá bán, cũng không nhân với standard profit.
- Đề cho doanh thu dự toán thì chia cho giá bán định mức để ra lượng bán dự toán.
Operating statement
- Operating statement (statement of variances): báo cáo định kỳ cho quản lý về chi phí, doanh thu thực tế, thường kèm variance so với budget.
- Theo marginal costing: Budgeted contribution ± sales volume variance ± sales price variance = Actual sales less standard variable cost of sales; ± sáu variable cost variance = Actual contribution; − actual fixed overhead = Actual profit.
- Variance (F) cộng, (A) trừ khỏi budgeted contribution. Fixed overhead expenditure variance (A) cộng vào budgeted fixed overhead để ra actual fixed overhead.
- Kiểu đối chiếu budgeted profit với actual profit: mọi variance, kể cả fixed overhead expenditure variance, nằm chung một danh sách; tổng ròng ghi số dương nếu (F), số âm nếu (A).
- Budgeted profit = lượng dự toán × (giá bán định mức − standard cost một đơn vị gồm cả fixed overhead).
- Dùng công thức thì không làm tròn số trung gian; tính thẳng doanh thu trừ chi phí thực tế để kiểm lại actual profit.
Nguyên nhân và quan hệ giữa các variance
- Biết nguyên nhân để chặn variance (A) kiểm soát được và không đổ lỗi cho quản lý về chuyện ngoài tầm tay.
- Material price: (F) chiết khấu ngoài dự kiến, mua kỹ, giá định mức cao; (A) giá thị trường tăng, mua cẩu thả, giá định mức thấp.
- Material usage: (F) vật liệu tốt hơn, dùng tiết kiệm; (A) vật liệu lỗi, hao hụt, mất cắp, kiểm tra chất lượng chặt hơn. Ghi nhầm vật liệu cho công việc gây cả hai chiều.
- Labour rate: (F) người học việc, lương thấp hơn định mức; (A) tăng lương, lao động bậc cao. Labour efficiency: (F) tinh thần làm việc, máy móc, vật liệu, cách làm tốt; (A) idle time, cố ý làm chậm, thiếu đào tạo, vật liệu kém.
- Sales price: (F) thiếu hàng, chiết khấu số lượng thấp hơn dự kiến; (A) thừa hàng, chiết khấu cao hơn. Sales volume: (F) đội bán hàng tốt, quảng cáo hiệu quả; (A) đội bán hàng mất động lực, đối thủ đẩy quảng cáo, dự toán quá lạc quan.
- Vật liệu rẻ: price (F) nhưng usage, labour efficiency, variable overhead efficiency (A). Lao động giỏi: rate (A), efficiency (F). Giảm giá: sales price (A), sales volume (F). Chi phí tăng buộc tăng giá: sales price (F), sales volume (A).
Suy ngược số thực tế
- Viết lại bảng tính variance, để trống ô chưa biết, giải ngược.
- Từ chi phí thực tế về chi phí định mức: trừ variance (A), cộng variance (F).
- Standard labour cost của sản lượng thực tế = lương thực trả, trừ các labour variance (A), cộng các labour variance (F); chia standard labour cost mỗi đơn vị ra sản lượng thực tế.
- Số giờ thực tế × standard rate = lương thực trả − rate variance (A) hoặc + rate variance (F).
- Lượng mua: AQ = material price variance ÷ (SP − AP). Lượng thực bán: BQ ± sales volume variance ÷ SC.
Data bias trong phân tích variance
- Cần professional scepticism để nhận ra data bias.
- Báo cáo thiếu số so sánh: phải kèm xu hướng variance qua các kỳ.
- Transfer price không trung lập: quản lý bộ phận mua ngoài dù không có lợi cho cả công ty.
- Variance (F) thường xuyên áp đảo: budget có thể bị cố ý đặt sai; hậu quả là quyết định kém, dự án bị hoãn, chi phí vay cao hơn, khoản chi cần thiết không được thực hiện.