Market failure
- Market failure: market mechanism tự do không phân bổ được nguồn lực ở mức hiệu quả nhất (optimum).
- Bốn nguyên nhân: market imperfection (một hoặc vài người bán nắm sức mạnh thị trường), externalities (chi phí, lợi ích không phản ánh hết vào giá), public goods (non-excludable, non-rivalrous), economies of scale (chi phí đơn vị giảm nhưng giá không giảm, hãng lớn lấn át hãng nhỏ).
- Negative externalities (ô nhiễm) làm sản xuất quá nhiều; positive externalities (giáo dục) làm cung cấp quá ít.
- Public goods: thị trường ngay từ đầu không có động lực sản xuất vì không thu được tiền của người dùng.
Vì sao điều tiết doanh nghiệp
- Hai lý do: xử lý market failure (kể cả externalities) và bảo vệ lợi ích công chúng trước lợi ích của cổ đông, director, nhà quản lý.
- Regulation (nghĩa rộng, sự điều tiết): mọi can thiệp của nhà nước vào thị trường tự do (cầu, cung, giá, lợi nhuận, số lượng, chất lượng, gia nhập, rời thị trường, thông tin, công nghệ).
- Cách can thiệp: cung cấp public goods, merit goods; doanh nghiệp nhà nước; thuế trực thu để phân phối lại; tạo cầu; giá tối đa, tối thiểu; thuế gián thu (supply curve dịch trái), trợ giá (supply curve dịch phải); thuyết phục; luật và quy định.
- Bốn trường hợp regulation phù hợp nhất: market imperfection (kiểm soát giá, lợi nhuận), externalities (giới hạn khí thải, cấm hút thuốc, bắt buộc bảo hiểm xe), asymmetric information (báo cáo tài chính, an toàn sản phẩm, bảo vệ người tiêu dùng), equity (lương tối thiểu, chống phân biệt đối xử).
Hình thức, kết quả và phản ứng
- Regulation (nghĩa hẹp, quy định): quy tắc cụ thể do chính phủ, cơ quan hành chính hay tổ chức khác ban hành để diễn giải một đạo luật.
- Hình thức điều tiết: luật và delegated legislation; self-regulation (tự điều chỉnh) có giám sát; kết hợp. Tác động hướng tới: tạo điều kiện cạnh tranh, bảo vệ công chúng, linh hoạt, thực thi công bằng, minh bạch.
- Regulation hiệu quả khi tổng lợi ích của nhóm được lợi lớn hơn tổng chi phí của nhóm chịu thiệt.
- Sáu kết quả mong muốn, gồm xử lý irreversibility (hậu quả thế hệ sau không khắc phục được: khí hậu, quỹ hưu trí).
- Điều tiết về sustainability: báo cáo, luật (UK Climate Change Act), thuế và tariffs, trợ cấp, kiểm tra tuân thủ.
- Bốn phản ứng: non-response, mere compliance (chuyển chi phí tuân thủ sang khách), full compliance (đổi sản phẩm, quy trình), innovation (Porter hypothesis: tiết kiệm bù cả chi phí tuân thủ và chi phí đổi mới).
- Regulatory risk: quy định thay đổi gây hại; regulatory compliance: hệ thống, phòng ban bảo đảm tuân thủ.
- FRC: báo cáo, quản trị công ty, kiểm toán. PRA (thuộc Bank of England): an toàn ngân hàng, bảo hiểm. FCA: hành vi trên thị trường tài chính. CMA: cạnh tranh và bảo vệ người tiêu dùng.
Điều tiết cạnh tranh
- Competition Act 1998: Chapter I cấm anti-competitive agreements, Chapter II cấm abuse of a dominant position. Enterprise Act 2002: cartel là tội hình sự.
- Chapter I chỉ cấm thỏa thuận có appreciable effect; ấn định giá, giá bán lại tối thiểu, chia thị trường thường bị coi là có appreciable effect dù các bên nhỏ.
- Thị phần = Doanh thu của doanh nghiệp trên thị trường ÷ Tổng giá trị thị trường; dưới 40% thường không dominant.
- Phạt tới 10% doanh thu toàn cầu hằng năm (anti-competitive agreement, abuse, cartel); 5% doanh thu hằng năm khi không tuân thủ biện pháp tạm thời trong vụ sáp nhập; CDO cho director.
- Cartel dễ xuất hiện khi ít đối thủ, sản phẩm giống nhau, có sẵn kênh liên lạc, dư công suất, suy thoái. Tự khai báo: miễn hoặc giảm mạnh tiền phạt.
Externalities và con người trong kinh doanh
- Công cụ với externalities: kiểm soát giá, thuế, tariffs, trợ cấp, quotas, tiêu chuẩn, tiền phạt; tradable permits. Phạt phải lớn hơn lợi ích riêng từ vi phạm, nên đặt theo % doanh thu hoặc gross profit.
- Insider dealing: tội hình sự theo Criminal Justice Act 1993, gồm cả xúi người khác giao dịch và tiết lộ thông tin. Market manipulation: Financial Services Act 2012. Market abuse: Code of Market Conduct của FCA, vi phạm dân sự theo MAR.
- Fraudulent trading: có ý lừa chủ nợ; trách nhiệm cá nhân (Insolvency Act 1986), hình sự (Companies Act 2006) dù công ty có insolvent hay không.
- Wrongful trading: không cần gian lận; director biết hoặc lẽ ra phải biết không tránh được thanh lý; liquidator buộc góp tiền. Kế toán chuyên nghiệp bị xét theo chuẩn cao hơn.
- Disqualification theo Company Directors Disqualification Act 1986. Money laundering: Proceeds of Crime Act 2002, Money Laundering Regulations 2017, hướng dẫn CCAB tháng 3/2018; ICAEW là AML supervisor.
Luật và thương mại quốc tế
- Quy định quốc tế chịu ảnh hưởng của chính phủ (Mỹ, EU), tổ chức quốc tế (WTO, IMF, ICC) và tập đoàn Mỹ.
- Hai con đường công nghiệp hóa: import substitution và export-led growth.
- Lợi ích của free trade: chuyên môn hóa, bù trừ thừa thiếu tài nguyên, tăng cạnh tranh, economies of scale, quan hệ chính trị gần hơn; chi phí vận chuyển cao có thể xóa lợi ích.
- Protectionism: tariffs (customs duties), import quotas, embargoes, hidden subsidies, import restrictions, devaluation.
- Ad valorem tariff = Giá trị hàng nhập × Thuế suất; specific tariff là khoản cố định mỗi đơn vị, nặng hơn với hàng rẻ.
- Quota: giá cao hơn, người tiêu dùng mua ít hơn, nhà sản xuất trong nước cung nhiều hơn, nhập khẩu giảm, chính phủ không có thu. Embargo là quota bằng 0.