Định nghĩa và phân loại nợ, vốn
- Financial instrument: hợp đồng tạo financial asset ở một bên và financial liability hoặc equity instrument ở bên kia. Hàng tồn kho, PPE, chi phí trả trước, doanh thu nhận trước, nghĩa vụ do luật định không phải financial instrument.
- Derivative: giá trị theo underlying, đầu tư ban đầu không có hoặc nhỏ, thanh toán trong tương lai. Mọi derivative ghi nhận từ ngày ký hợp đồng.
- IAS 32 phân loại theo bản chất: có nghĩa vụ theo hợp đồng giao tiền hoặc tài sản tài chính mà không tránh được là financial liability. Cổ phiếu ưu đãi hoàn lại bắt buộc hoặc có cổ tức cố định bắt buộc là nợ; cổ tức tùy ý, không hoàn lại là vốn.
- Thanh toán bằng cổ phiếu của chính mình chỉ là equity khi fixed for fixed (số cổ phiếu cố định, số tiền cố định).
- Lãi, cổ tức của công cụ là nợ vào P/L (financing category); cổ tức của equity ghi giảm vốn chủ; chi phí phát hành cổ phiếu trừ share premium. Treasury shares trừ vốn chủ, không có lãi lỗ trong P/L.
- Offsetting chỉ khi có quyền bù trừ có hiệu lực pháp lý và định thanh toán thuần hoặc đồng thời.
Compound instruments
- Phần nợ = PV gốc + PV lãi, chiết khấu ở lãi suất thị trường của trái phiếu không có quyền chuyển đổi; phần vốn = tiền thu − phần nợ, không đo lại.
- Phần nợ đo amortised cost: chi phí lãi = số dư đầu kỳ × lãi suất thị trường, cao hơn coupon. Chuyển đổi: chuyển số dư nợ và phần vốn sang vốn cổ phần, không có lãi lỗ.
- Bản nháp ghi toàn bộ vào nợ: Dr Liability / Cr Equity phần vốn; Dr Finance cost / Cr Liability phần chênh giữa lãi thực tế và coupon.
Ghi nhận và đo lường ban đầu
- Ghi nhận khi trở thành một bên của hợp đồng. Firm commitment mua tài sản phi tài chính chưa ghi nhận tới khi nhận hàng; giao dịch dự kiến không ghi nhận.
- Đo ban đầu theo fair value. Chi phí giao dịch: cộng vào tài sản amortised cost và FVOCI; trừ khỏi nợ amortised cost; ghi P/L với FVTPL.
Phân loại financial assets
- Công cụ nợ: amortised cost nếu business model giữ để thu và dòng tiền SPPI; FVOCI nếu vừa thu vừa bán và SPPI; còn lại FVTPL. Trái phiếu chuyển đổi đầu tư không đạt SPPI.
- Công cụ vốn: FVTPL; không nắm giữ để kinh doanh thì được chọn FVOCI không hủy ngang khi ghi nhận ban đầu, không recycling, cổ tức vào P/L.
- Fair value option để giảm accounting mismatch. Phân loại lại chỉ khi đổi business model, phi hồi tố; financial liabilities không phân loại lại.
- Doanh nghiệp phi tài chính trình bày thu nhập, chi phí của financial assets ở investing category.
Đo lường sau ghi nhận ban đầu
- Số dư cuối = số dư đầu + lãi theo effective interest rate − tiền trả (hoặc nhận).
- FVOCI công cụ nợ: lãi và ECL vào P/L như amortised cost, biến động fair value còn lại vào OCI, phân loại lại khi bán.
- Fair value cổ phiếu niêm yết: giá bid; không trừ chi phí bán.
- Financial liabilities: amortised cost, trừ held for trading, derivative, chỉ định FVTPL. Nợ chỉ định FVTPL: phần biến động do own credit risk vào OCI.
- Derivative không phòng ngừa: FVTPL. Quyền chọn thực hiện: lãi = fair value ngày thực hiện − giá đã trả; cổ phiếu ghi theo fair value.
- IFRS 18.B73: derivative không dùng để quản lý rủi ro đã xác định thì lãi lỗ vào financing category nếu gắn với giao dịch chỉ nhằm huy động vốn, còn lại vào operating category (kể cả quyền chọn mua cổ phiếu để đầu tư).
Impairment
- ECL áp dụng cho tài sản amortised cost, công cụ nợ FVOCI, phải thu thuê, contract assets, cam kết cho vay, bảo lãnh tài chính.
- Stage 1: 12-month ECL; stage 2 (rủi ro tăng đáng kể, giả định khi quá hạn trên 30 ngày): lifetime ECL; stage 3 (credit-impaired): lifetime ECL, lãi tính trên số thuần. Stage 1 và 2 tính lãi trên gross carrying amount.
- Simplified approach: phải thu khách hàng không có thành phần tài chính đáng kể luôn dùng lifetime ECL, thường qua provision matrix. Impairment loss = số dư cần có − số dư trước điều chỉnh.
Derecognition
- Financial asset: dừng ghi nhận khi quyền với dòng tiền hết hiệu lực hoặc chuyển gần như toàn bộ rủi ro và lợi ích. Bán kèm mua lại giá cố định, cho mượn cổ phiếu, bảo đảm tổn thất: tiếp tục ghi nhận.
- Lãi lỗ = khoản nhận được − giá trị ghi sổ dừng ghi nhận.
- Factoring không truy đòi: dừng ghi nhận, chênh lệch là chi phí. Có truy đòi: giữ phải thu, ghi financial liability, phí là chi phí lãi.
- Financial liability: dừng ghi nhận khi nghĩa vụ chấm dứt; sửa đổi đáng kể (chênh từ 10% PV ở lãi suất thực tế ban đầu) là chấm dứt nợ cũ, ghi nợ mới; lãi lỗ ở financing category.
Sửa đổi IFRS 9 năm 2024
- Hiệu lực từ 1/1/2026. Điều khoản ESG: vẫn SPPI nếu dòng tiền mọi kịch bản là gốc và lãi và không khác đáng kể công cụ không có điều khoản đó; lãi gắn chỉ số giá carbon, giá cổ phiếu không đạt.
- Lựa chọn chính sách: nợ trả qua hệ thống thanh toán điện tử được dừng ghi nhận khi đặt lệnh, nếu không hủy được lệnh, không còn dùng được tiền và rủi ro thanh toán không đáng kể.
Hedge accounting
- Điều kiện: công cụ và đối tượng hợp lệ; chỉ định và hồ sơ ngay từ đầu; hiệu quả (economic relationship, rủi ro tín dụng không chi phối, hedge ratio đúng thực tế).
- Fair value hedge: lãi lỗ công cụ vào P/L; đối tượng điều chỉnh theo rủi ro được phòng ngừa, vào P/L, cùng category.
- Cash flow hedge: phần hiệu quả (số nhỏ hơn giữa lãi lỗ lũy kế công cụ và biến động lũy kế đối tượng) vào OCI, cash flow hedge reserve; phần không hiệu quả vào P/L.
- Giao dịch tạo tài sản phi tài chính: chuyển số dư dự trữ vào giá gốc tài sản (basis adjustment), không qua OCI. Trường hợp khác: phân loại lại sang P/L khi dòng tiền được phòng ngừa ảnh hưởng P/L.
IFRS 13
- Fair value: giá nhận được khi bán tài sản hoặc trả để chuyển giao nợ trong giao dịch có tổ chức giữa các bên tham gia thị trường tại ngày đo lường (exit price).
- Principal market; không có thì most advantageous market. Chi phí giao dịch không trừ khỏi fair value (chỉ dùng để chọn thị trường); chi phí vận chuyển thì trừ.
- Tài sản phi tài chính: highest and best use (khả thi vật chất, được pháp luật cho phép, khả thi tài chính), không phụ thuộc ý định của doanh nghiệp.
- Ba cách tiếp cận: market, income, cost. Ba cấp: Level 1 giá niêm yết giống hệt; Level 2 dữ liệu quan sát được khác; Level 3 dữ liệu không quan sát được.