Current tax
- Current tax là thuế phải nộp (được hoàn) trên taxable profit của kỳ; taxable profit xác định theo luật thuế nên thường khác accounting profit.
- Thuế chưa nộp của kỳ này và kỳ trước ghi là nợ phải trả; nộp thừa ghi là tài sản. Đo bằng số dự kiến nộp, theo thuế suất đã ban hành hoặc substantively enacted tại ngày báo cáo; không chiết khấu.
- Trích thiếu năm trước cộng vào chi phí thuế năm nay; trích thừa trừ đi. Nợ thuế cuối năm chỉ gồm thuế còn phải nộp.
- Lỗ chuyển về trước: ghi ngay current tax receivable, trần là taxable profit năm trước × thuế suất; phần lỗ còn lại là unused tax losses.
- Current tax ghi vào P/L, trừ thuế của khoản ghi vào OCI hoặc thẳng vào vốn chủ, và thuế phát sinh từ hợp nhất kinh doanh.
- IFRS 18: chi phí thuế trình bày trong income taxes category, sau nhóm financing; current tax asset và liability chỉ bù trừ khi có quyền hợp pháp và định quyết toán thuần.
Sales tax
- VAT đánh trên giá bán, người tiêu dùng cuối cùng chịu; doanh nghiệp nộp output tax trừ input tax.
- Doanh thu và chi phí ghi theo giá chưa thuế; phải thu, phải trả ghi theo giá có thuế.
- Input tax không được khấu trừ (irrecoverable) tính vào giá gốc tài sản hoặc chi phí. Hàng không chịu thuế: không khấu trừ input tax; hàng thuế suất 0%: vẫn được khấu trừ.
Tax base và temporary differences
- Temporary difference = carrying amount − tax base; deferred tax = temporary difference × thuế suất dự kiến khi hoàn nhập.
- Tax base của tài sản: số được trừ khi thu hồi carrying amount; lợi ích không chịu thuế thì tax base bằng carrying amount.
- Tax base của nợ phải trả: carrying amount trừ số được trừ sau này; doanh thu nhận trước: carrying amount trừ phần không bị đánh thuế sau này.
- Tài sản CA > TB hoặc nợ CA < TB: taxable temporary difference, DTL. Ngược lại: deductible temporary difference, DTA.
- Chênh lệch vĩnh viễn (tiền phạt không được trừ) không có deferred tax.
Ghi nhận và ngoại lệ
- DTL ghi cho mọi taxable temporary difference, kể cả khi không định bán tài sản.
- DTA (kể cả unused tax losses) chỉ ghi trong phạm vi probable có taxable profit: DTL hoàn nhập cùng cơ quan thuế, lợi nhuận dự kiến, tax planning; lịch sử lỗ cần bằng chứng thuyết phục; đánh giá lại mỗi kỳ.
- Không ghi deferred tax: ghi nhận ban đầu goodwill (chỉ chặn DTL); ghi nhận ban đầu tài sản, nợ ngoài hợp nhất kinh doanh, không ảnh hưởng lợi nhuận và không tạo hai chênh lệch bằng nhau (sửa đổi 2021: lease, chi phí tháo dỡ phải ghi cả DTA và DTL).
- Pillar Two (sửa đổi IAS 12 tháng 5/2023): IAS 12.4A ngoại lệ bắt buộc, không ghi nhận, không thuyết minh DTA, DTL liên quan tới thuế Pillar Two; IAS 12.88A–88D thuyết minh đã áp dụng ngoại lệ và trình bày riêng chi phí thuế hiện hành Pillar Two.
- Đầu tư vào công ty con, liên kết: ghi DTL trừ khi kiểm soát thời điểm hoàn nhập và probable không hoàn nhập trong tương lai gần; công ty liên kết thường phải ghi.
Đo lường và trình bày
- Thuế suất đã ban hành hoặc substantively enacted tại ngày báo cáo, của kỳ dự kiến hoàn nhập; luật thông qua sau ngày khóa sổ là non-adjusting event.
- Phản ánh cách thu hồi dự kiến; không chiết khấu.
- Bù trừ DTA, DTL khi có quyền hợp pháp bù trừ thuế hiện hành và cùng cơ quan thuế, cùng đối tượng nộp thuế (hoặc định quyết toán thuần). Deferred tax luôn là dài hạn.
Ghi vào đâu
- Đi theo khoản gốc: P/L (khấu hao, dự phòng, lãi dồn, investment property, equity method); OCI (đánh giá lại PPE, equity ở FVOCI); vốn chủ (hồi tố, phần vượt share options); goodwill (fair value adjustment ở ngày mua).
- Đánh giá lại trong năm: phần biến động trước đánh giá lại vào P/L, (giá trị đánh giá lại − carrying amount trước đánh giá lại) × thuế suất vào OCI.
- Share options: tax base = số quyền × intrinsic value cuối kỳ × phần vesting period đã qua; thuế của phần được trừ vượt chi phí IFRS 2 lũy kế ghi thẳng vào vốn chủ.
Hợp nhất
- Carrying amount trên báo cáo hợp nhất, tax base theo công ty riêng.
- Fair value adjustment ở ngày mua: Dr Goodwill / Cr DTL; trong W2 có dòng deferred tax ở cả hai cột; sau ngày mua DTL giảm theo khấu hao thêm, Cr chi phí thuế. DTL hợp nhất = mẹ + con + DTL còn lại trên fair value adjustment.
- Unrealised profit: DTA = lãi nội bộ × thuế suất của bên mua; Dr DTA / Cr chi phí thuế.
- Goodwill suy giảm: luật không cho trừ thì không có deferred tax; luật gắn khoản được trừ thì carrying amount giảm, tax base giữ nguyên, DTA = lỗ suy giảm × thuế suất, ghi Có chi phí thuế nếu probable.