Tập đoàn và báo cáo hợp nhất
- Parent kiểm soát một hoặc nhiều subsidiary; group = công ty mẹ và mọi công ty con. Tập đoàn không có tư cách pháp nhân.
- Báo cáo hợp nhất trình bày tài sản, nợ, vốn chủ, thu nhập, chi phí, dòng tiền của công ty mẹ và công ty con như một đơn vị kinh tế duy nhất (substance over form).
- Cộng toàn bộ tài sản, nợ của công ty con dù sở hữu một phần; phần không thuộc công ty mẹ là NCI, trình bày trong vốn chủ, tách riêng với phần của chủ sở hữu công ty mẹ.
- Báo cáo riêng chỉ ghi một dòng khoản đầu tư nên che tài sản, khoản vay và kết quả của công ty con; gearing hợp nhất có thể cao hơn nhiều.
Phân loại khoản đầu tư
- Control → subsidiary, full consolidation (IFRS 10).
- Joint control (quyết định cần nhất trí) → joint arrangement (IFRS 11): joint venture dùng equity method; joint operation ghi phần tài sản, nợ, thu nhập, chi phí.
- Significant influence → associate, equity method (IAS 28); giả định có khi nắm từ 20% quyền biểu quyết, không có khi dưới 20%, trừ khi chứng minh ngược lại.
- Bằng chứng significant influence: ghế hội đồng quản trị, tham gia hoạch định chính sách, giao dịch trọng yếu, trao đổi nhân sự quản lý, cung cấp thông tin kỹ thuật thiết yếu.
- Còn lại → IFRS 9: FVTPL, hoặc FVOCI nếu chọn không hủy ngang.
- Tính tỷ lệ trên cổ phiếu có quyền biểu quyết; cổ phiếu ưu đãi không có quyền biểu quyết không tạo ảnh hưởng.
Control theo IFRS 10
- Đủ cả ba: power; exposure hoặc rights to variable returns; khả năng dùng power tác động returns.
- Power: quyền hiện có cho khả năng hiện tại điều hành relevant activities; không cần đã dùng; chỉ substantive rights mới tính, protective rights không tạo power.
- Quyền tạo power: biểu quyết (kể cả tiềm năng), bổ nhiệm bãi nhiệm nhân sự quản lý chủ chốt, bổ nhiệm bên điều hành, chỉ đạo hoặc phủ quyết giao dịch, hợp đồng quản lý.
- Returns: cổ tức, phí dịch vụ, phí và rủi ro bảo lãnh tín dụng, lợi ích hiệp lực. Agent (ra quyết định thay mặt bên khác) không có control; control thuộc principal. Phân biệt theo phạm vi quyền, quyền bãi nhiệm của bên khác (một bên bãi nhiệm được không cần lý do thì là agent), thù lao, lợi ích khác.
- Dưới 50% vẫn có control: thỏa thuận với cổ đông khác, hợp đồng, cổ đông còn lại rất phân tán (de facto control), potential voting rights thực chất.
- Trên 50% mà không có control: đa số đặc biệt không tự đạt, bên khác điều hành theo hợp đồng, quản tài viên hoặc nhà nước điều hành. Hạn chế chuyển tiền tự nó không làm mất control.
- Potential voting rights chỉ tính khi thực chất: thực hiện được ngay hoặc kịp lúc, có lợi khi thực hiện, không bị rào cản. Tỷ lệ sau khi thực hiện = (cổ phiếu đang nắm + cổ phiếu mới) ÷ (tổng hiện có + cổ phiếu mới).
Miễn lập báo cáo hợp nhất
- Đủ bốn điều kiện: là công ty con sở hữu toàn bộ, hoặc một phần mà chủ sở hữu khác được thông báo và không phản đối; công cụ nợ và vốn không giao dịch công khai; không đang làm thủ tục phát hành ra công chúng; công ty mẹ cao nhất hoặc trung gian công bố báo cáo hợp nhất theo IFRS.
- Không có căn cứ loại một công ty con khỏi hợp nhất vì hoạt động khác biệt, định bán, hạn chế chuyển tiền, lỗ hay vay nhiều; chỉ mất control mới thôi hợp nhất.
- Investment entity đo công ty con theo FVTPL thay vì hợp nhất.
- VAS 25 và TT 202/2014 cho loại công ty con nắm giữ tạm thời để bán trong 12 tháng hoặc bị hạn chế hoạt động trên 12 tháng; IFRS 10 không có hai ngoại lệ này.
Thời điểm, ngày kết thúc kỳ, chính sách
- Hợp nhất từ ngày có control tới ngày mất control; lợi nhuận phát sinh đều thì tính theo số tháng có control; NCI = tỷ lệ NCI × phần lợi nhuận đó.
- Sau khi mất control: phần còn giữ là associate (IAS 28) hoặc khoản đầu tư theo IFRS 9.
- Báo cáo dùng để hợp nhất phải cùng ngày kết thúc kỳ. Công ty con lập thông tin bổ sung; nếu không khả thi, dùng báo cáo gần nhất khi chênh lệch không quá ba tháng, điều chỉnh giao dịch và sự kiện trọng yếu trong khoảng chênh lệch, độ dài kỳ và khoảng chênh lệch nhất quán qua các năm. Không bắt buộc công ty con đổi năm tài chính.
- Chính sách kế toán thống nhất: điều chỉnh ở cấp hợp nhất (ví dụ cost model sang fair value model của IAS 40, IFRS for SMEs sang IFRS đầy đủ); công ty con không bắt buộc đổi chính sách trong báo cáo riêng.
Báo cáo riêng theo IAS 27
- Khoản đầu tư vào subsidiary, joint venture, associate đo theo cost, theo IFRS 9, hoặc theo equity method; nhất quán cho từng loại.
- Cổ tức ghi vào profit or loss khi có quyền nhận (investing category theo IFRS 18, trừ khi đầu tư là hoạt động kinh doanh chính); dùng equity method thì cổ tức làm giảm giá trị khoản đầu tư, phần lãi theo equity method luôn ở investing category.
- Cách chọn không ảnh hưởng báo cáo hợp nhất: khoản đầu tư và cổ tức nội bộ bị loại.
Bên liên quan trong tập đoàn
- Công ty mẹ, công ty con và các công ty con cùng một mẹ là related parties theo IAS 24; giao dịch có thể không theo điều kiện arm's length.
- Cách chuyển lợi nhuận: giá bán nội bộ thấp hoặc cao giả tạo, lãi suất cho vay nội bộ lệch thị trường, bán tài sản giá cao hơn giá trị ghi sổ, phí quản lý không tương xứng. Chiều ngược lại khi muốn làm đẹp công ty con trước khi bán.
- Lợi nhuận tập đoàn không đổi khi hàng đã bán ra ngoài, nhưng phần của NCI thay đổi; báo cáo riêng sai lệch, cổ tức chia trên báo cáo riêng.
- Giao dịch nội bộ bị loại nên không thuyết minh trên báo cáo hợp nhất; phải thuyết minh trên báo cáo riêng của công ty mẹ và công ty con.
IFRS 19
- Áp dụng cho kỳ bắt đầu từ 1/1/2027, được áp dụng sớm; tự nguyện.
- Điều kiện tại cuối kỳ: là công ty con (kể cả intermediate parent); không có public accountability; công ty mẹ cao nhất hoặc trung gian công bố báo cáo hợp nhất theo IFRS.
- Public accountability: công cụ nợ hoặc vốn giao dịch hoặc đang làm thủ tục giao dịch trên thị trường công khai; hoặc nắm tài sản ủy thác cho nhóm lớn người ngoài là một trong các hoạt động kinh doanh chính (ngân hàng, bảo hiểm, chứng khoán, quỹ đầu tư).
- Ghi nhận, đo lường, trình bày theo IFRS đầy đủ; chỉ thay phần thuyết minh. Phải nêu rõ đã áp dụng IFRS 19. IFRS 8, IAS 33, IFRS 17 theo đủ thuyết minh.
- Amendments to IFRS 19 (21/8/2025, thuộc phạm vi thi) bổ sung thuyết minh rút gọn cho chuẩn mực ban hành từ 2/2021 tới 5/2024, gồm IFRS 18; hiệu lực cùng 1/1/2027.
- Dùng được cho báo cáo hợp nhất, báo cáo riêng hoặc báo cáo của chính công ty con; năm nhóm thông tin: liquidity and solvency; short-term cash flows, obligations, commitments and contingencies; measurement uncertainty; disaggregation; accounting policy choices.