Ranh giới và nguyên tắc chung
- Hai vạch: significant influence (thường từ 20%) và control (thường trên 50%, nhưng phải xét đủ ba yếu tố của IFRS 10, kể cả quyền chọn mua cổ phần có thực chất).
- Vượt vạch thì bản chất khoản đầu tư thay đổi: coi như bán phần cũ theo fair value và mua phần mới. Không vượt vạch thì không đo lại.
- Investment lên investment (5% lên 15%) vẫn là financial asset theo IFRS 9.
- Báo cáo kết quả theo tình trạng trong từng giai đoạn của năm, chia theo tháng. SOFP theo tình trạng ở ngày cuối năm, không chia.
Đạt control qua nhiều giai đoạn
- Goodwill tính một lần tại ngày đạt control = consideration cho phần mua thêm + fair value của previously held interest + NCI − fair value tài sản thuần xác định được, tất cả đo tại ngày đó.
- Fair value của phần cũ và NCI (nếu đo theo fair value) dùng giá thị trường mỗi cổ phiếu, không dùng giá công ty mẹ trả có control premium.
- Lãi đo lại = fair value phần cũ − carrying amount. Associate: carrying amount theo equity method (giá gốc + phần lợi nhuận tới ngày đạt control − cổ tức nhận).
- Phần cũ là associate hoặc FVTPL: lãi đo lại vào P/L, investing category (IFRS 18). Phần cũ là FVOCI: lãi vào OCI, không recycling; dự trữ lũy kế có thể chuyển sang retained earnings.
- Associate thành subsidiary giữa năm: equity account tới ngày đạt control, hợp nhất doanh thu, chi phí từ ngày đó; working retained earnings có hai cột cho hai giai đoạn; NCI cuối năm = NCI tại ngày đạt control + phần lợi nhuận sau ngày đó.
- Associate: carrying amount = giá gốc + tỷ lệ cũ × phần tăng net assets từ ngày mua tới ngày đạt control.
- Bảng nháp lấy vốn chủ công ty con làm số cân bằng: một cột hợp nhất xóa vốn chủ công ty con và khoản đầu tư (đã đo lại), ghi điều chỉnh fair value, deferred tax, NCI và goodwill. NCI theo tỷ lệ = % NCI × fair value tài sản thuần sau deferred tax.
- Đề cho sẵn goodwill thì tiền trả là số cân bằng: goodwill + fair value tài sản thuần − cổ phiếu phát hành − fair value phần cũ − NCI.
- Sửa bảng nháp: reclassify khoản đầu tư sang associate, cộng phần lãi, đo lại và chuyển vào goodwill; ghi cổ phiếu phát hành theo fair value (share capital và share premium); điều chỉnh fair value tài sản thuần kèm deferred tax; NCI theo đúng chính sách tập đoàn. Sai sót của năm trước sửa hồi tố theo IAS 8.
Investment thành associate
- Không có chuẩn mực quy định thẳng; hai cách: theo logic IFRS 3 (giá gốc associate = fair value phần cũ + giá mua phần mới) hoặc theo giá gốc IAS 28 (giá gốc lịch sử phần cũ + giá mua phần mới, đảo các khoản đánh giá lại).
- Equity method từ ngày có ảnh hưởng đáng kể; lợi nhuận trước ngày đó không tính.
Tăng tỷ lệ trong công ty con
- Là equity transaction theo IFRS 10: không có lãi lỗ trên P/L, không tính goodwill mới, không đo lại tài sản thuần.
- NCI giảm = NCI tại ngày mua thêm × % mua ÷ % NCI trước giao dịch. NCI tại ngày mua thêm = NCI tại ngày đạt control + phần NCI trong lợi nhuận tới ngày đó.
- Adjustment to equity = NCI giảm − khoản trả, ghi vào vốn chủ thuộc cổ đông công ty mẹ. Bút toán: Dr NCI, Dr/Cr retained earnings, Cr Cash.
- NCI theo fair value có chứa goodwill nên không được tính NCI giảm bằng % mua × tài sản thuần.
- Báo cáo kết quả: hợp nhất cả năm; phần lợi nhuận của NCI chia theo thời gian với tỷ lệ cũ và mới; unrealised profit phát sinh sau ngày mua thêm trừ vào giai đoạn sau.
Statement of cash flows và đạo đức
- Dòng investing: tiền trả cho phần mua thêm trừ tiền của công ty con tại ngày đạt control. Cổ phiếu phát hành và lãi đo lại không phải dòng tiền.
- Working investments in associates phải loại carrying amount của associate trở thành subsidiary, nếu không cổ tức nhận được sẽ sai.
- Working PPE, intangibles cộng tài sản của công ty con theo fair value (cả goodwill nếu goodwill nằm chung dòng intangibles). Lãi đo lại có trong dòng investment income phải trừ ra khi tính tiền thu.
- IAS 7 trình bày tiền mua công ty con net of cash acquired; lời giải ACCA có lúc gọi tiền trả chưa trừ tiền công ty con là "net cash paid", nên nêu cả hai con số.
- Rủi ro đạo đức: ghi adjustment to equity vào P/L để đạt bonus, không đo lại phần cũ, chọn cách đo NCI để tạo con số mong muốn. Phân tích theo integrity, objectivity, professional competence and due care; self-interest và intimidation threat.