Vai trò và quy trình
- Financial reporting cung cấp thông tin hữu ích về kết quả và tình hình tài chính; financial statement analysis dùng thông tin đó (cùng thông tin khác) để ra quyết định đầu tư, tín dụng, xếp hạng, M&A… và dự báo khả năng sinh lời, tạo tiền, rủi ro tương lai.
- Bảo đảm báo cáo không có sai sót trọng yếu là việc của auditor, không phải của analyst.
- Sáu bước: (1) xác định mục đích và bối cảnh, (2) thu thập dữ liệu, (3) xử lý dữ liệu (điều chỉnh, common-size, tỷ số), (4) phân tích và diễn giải, (5) đưa ra và truyền đạt kết luận, khuyến nghị (tuân thủ Standard V(B)), (6) theo dõi, cập nhật.
Quản lý và chuẩn mực
- Tổ chức lập chuẩn mực (IASB ban hành IFRS, FASB ban hành US GAAP) là tổ chức tư nhân; cơ quan quản lý (SEC, FCA) là cơ quan nhà nước thực thi.
- IOSCO (hơn 95% thị trường thế giới) không phải cơ quan quản lý; ba mục tiêu: bảo vệ nhà đầu tư; thị trường công bằng, hiệu quả, minh bạch; giảm systemic risk.
- Mỹ: Securities Act 1933 (đăng ký chào bán), Exchange Act 1934 (lập SEC, báo cáo định kỳ), Sarbanes–Oxley 2002 (PCAOB, độc lập kiểm toán, xác nhận báo cáo, internal control).
- EU: báo cáo hợp nhất của doanh nghiệp niêm yết theo IFRS từ 2005; ESC tư vấn chính sách, ESMA điều phối giám sát.
- Hồ sơ SEC: S-1 (đăng ký chào bán), 10-K/20-F/40-F (năm), 10-Q/6-K (giữa niên độ, chưa kiểm toán), DEF-14A (proxy statement: bầu hội đồng quản trị, thù lao), 8-K (sự kiện trọng yếu), 3/4/5 (sở hữu của người nội bộ), 144 (dự định bán chứng khoán hạn chế), 11-K (chương trình cổ phiếu nhân viên).
Thông tin đi kèm báo cáo tài chính
- Notes: cơ sở lập, chính sách, phương pháp, ước tính kế toán, chi tiết khoản mục, giao dịch bên liên quan, nợ tiềm tàng, sự kiện sau ngày kết thúc kỳ; được kiểm toán.
- Operating segment: tạo doanh thu và chi phí, được ban lãnh đạo xem xét thường xuyên, có thông tin riêng. Reportable segment: từ 10% doanh thu, tài sản hoặc lợi nhuận; các reportable segment phải đạt 75% doanh thu bên ngoài. Chỉ trình bày tập con thông tin (không bắt buộc giá vốn). Khách hàng từ 10% doanh thu phải công bố.
- Management commentary/MD&A thường không được kiểm toán; IFRS Practice Statement nêu năm nội dung; SEC yêu cầu xu hướng, sự kiện không chắc chắn, thanh khoản, nguồn vốn, nghĩa vụ ngoại bảng, chính sách kế toán quan trọng.
Audit report
- Mục tiêu: đảm bảo hợp lý (không tuyệt đối) rằng báo cáo không có sai sót trọng yếu. Ban lãnh đạo chịu trách nhiệm lập báo cáo và internal control.
- Unqualified (clean): trình bày trung thực; qualified: ngoại lệ hoặc giới hạn phạm vi; adverse: sai lệch trọng yếu, không trung thực; disclaimer: không đưa ra được ý kiến. Mọi ý kiến khác unqualified là modified opinion.
- Đoạn giải thích về going concern, giá trị tài sản, kiện tụng là tín hiệu cần xem kỹ. Key audit matters (quốc tế), critical audit matters (Mỹ).
IFRS, US GAAP và nguồn khác
- US GAAP dựa trên quy tắc, cho LIFO, ghi chi phí triển khai vào chi phí, lãi vay đã trả vào CFO, cấm hoàn nhập ghi giảm hàng tồn kho. IFRS dựa trên nguyên tắc, cấm LIFO, vốn hóa chi phí triển khai nếu đủ điều kiện, lãi vay đã trả vào CFO hoặc CFF, cho hoàn nhập.
- Theo dõi thay đổi chuẩn mực từ góc độ người dùng: sản phẩm, giao dịch mới; hoạt động của tổ chức lập chuẩn mực; thuyết minh chính sách, ước tính quan trọng.
- Nguồn khác: tổ chức phát hành (earnings call, sự kiện, thông cáo, trao đổi; thường không kiểm toán), bên thứ ba công khai, bên thứ ba độc quyền (báo cáo analyst, Bloomberg, FactSet), nghiên cứu sơ cấp riêng.