Yếu tố định tính
- Mô hình kinh doanh có dòng tiền ổn định, cạnh tranh ít gay gắt, rủi ro kinh doanh thấp, quản trị công ty đối xử công bằng với chủ nợ → tín dụng tốt. Nợ dài hạn phải xét cả thay đổi mô hình kinh doanh trong tương lai.
- Investment grade không bảo đảm: chủ yếu affirmative covenant (tuân thủ luật, bảo dưỡng tài sản, nộp thuế). High-yield: thêm negative covenant (hạn chế cổ tức, vay thêm) và covenant tài chính; xem lịch sử ưu ái cổ đông (mua lại cổ phiếu, cổ tức đặc biệt bằng nợ).
- Cảnh báo kế toán: ghi doanh thu sớm, tài trợ ngoài bảng cân đối, ưa vốn hóa chi phí, thay kiểm toán viên hoặc giám đốc tài chính thường xuyên.
- Chủ nợ có bảo đảm thích tài sản hữu hình; vay có bảo đảm rẻ hơn hoặc mở được thị trường đóng cửa, kèm nhiều covenant hơn.
Yếu tố định lượng và tỷ số
- Top-down (chu kỳ, ngành, event risk), bottom-up (doanh thu, chi phí, bảng cân đối, dòng tiền), hybrid. Tín dụng tốt: sinh lời mạnh, đòn bẩy thấp, coverage cao, thanh khoản dồi dào.
- EBITDA = lợi nhuận hoạt động + khấu hao (chưa trừ capex, vốn lưu động); FFO = lợi nhuận ròng từ hoạt động liên tục + khấu hao + thuế hoãn lại + khoản không bằng tiền (không tính vốn lưu động); FCF = lợi nhuận ròng − tăng vốn lưu động − capex − lãi vay ròng đã trả; RCF = dòng tiền hoạt động − cổ tức.
- EBIT margin = EBIT ÷ doanh thu (cao tốt); EBIT ÷ lãi vay (cao tốt); Debt ÷ EBITDA (thấp tốt); RCF ÷ (nợ − tiền và chứng khoán dễ bán) (cao tốt).
- York và Zale: EBIT margin 25% và 20.5%; coverage 13.8× và 14.1×; Debt/EBITDA 2.5× và 0.9×; RCF/net debt 19% và 38%.
Thứ tự ưu tiên và xếp hạng
- First lien/mortgage → senior secured (second lien) → junior secured → senior unsecured → senior subordinated → subordinated → junior subordinated. Cùng hạng là pari passu; phần nợ có bảo đảm không được bù đủ thành khoản đòi senior unsecured.
- Recovery rate giảm theo hạng; khác nhau theo ngành, theo chu kỳ, theo cơ cấu nợ. Thứ tự ưu tiên tuyệt đối có thể bị phá vì các chủ nợ thương lượng để kết thúc phá sản nhanh.
- Issuer rating (CFR) gắn với senior unsecured; issue rating (CCR) xét seniority. POD như nhau nhờ cross-default, LGD khác → notching (expected loss = POD × LGD); notching phổ biến hơn ở doanh nghiệp hạng thấp.
- Structural subordination: nợ công ty mẹ đứng sau nợ công ty con xét trên dòng tiền của công ty con.