Derivative và các yếu tố cơ bản
- Derivative có giá trị bắt nguồn từ giá trị của underlying (tài sản hoặc biến số như lãi suất, chỉ số) tại một ngày tương lai; khác giao dịch giao ngay (spot market).
- Yếu tố cơ bản: underlying, giá trong hợp đồng (forward price), contract size, settlement date, cách tất toán (deliverable hoặc cash-settled). Giá được đặt để hợp đồng có giá trị 0 với cả hai bên lúc ký.
- Lãi lỗ bên mua forward = (spot price lúc tất toán − forward price) × contract size; bên bán ngược dấu. Acme 100 cổ phiếu, $30: giá $40 → mua +$1,000; giá $25 → mua −$500.
- Bên mua có long exposure, bên bán có short exposure. Cash settlement chỉ trao phần chênh lệch ($500 ở giá $25), tương đương kinh tế với giao hàng thật.
Hedge, đầu cơ và lợi thế của derivative
- Có rủi ro sẵn rồi chuyển đi: hedge (toàn bộ hoặc một phần). Không có rủi ro sẵn mà nhận thêm: đầu cơ.
- Lợi thế so với giao dịch giao ngay: đòn bẩy cao với vốn nhỏ, chi phí giao dịch thấp hơn, ít tác động giá; thêm: bán khống, đa dạng hóa, bù trừ rủi ro thương mại, thường thanh khoản hơn.
Phân loại và underlying
- Firm commitment: forward, futures, swap. Contingent claim: option (call: quyền mua; put: quyền bán). Stand-alone và embedded (callable, putable, convertible bond).
- Interest rate swap: bên trả cố định tương đương vay lãi cố định để mua trái phiếu lãi thả nổi theo MRR.
- Underlying: trái phiếu, chỉ số, tiền tệ, lãi suất (lãi suất tăng: mua forward lãi suất lãi, mua forward trái phiếu lỗ), hàng hóa hard và soft, tín dụng (CDS), thời tiết, tiền mã hóa, tuổi thọ.
- Hedge: làm trên thị trường kỳ hạn điều sẽ phải làm trong tương lai (sẽ mua thì mua forward, sẽ bán thì bán forward).
Thị trường
- Sở giao dịch: hợp đồng chuẩn hóa, clearinghouse đứng làm đối tác của cả hai bên (novation), ký quỹ ban đầu và bổ sung; market maker kiếm bid-ask spread; thanh khoản, minh bạch, chi phí thấp, dễ clearing và settlement.
- OTC: dealer tạo hợp đồng may đo; kém minh bạch, ít quản lý; mỗi bên chịu counterparty credit risk; không bắt buộc ký quỹ; chi phí cao hơn, kém thanh khoản.
- Central clearing mandate sau 2008: swap khớp trên SEF, CCP thay bằng hai giao dịch và làm đối tác của từng dealer; rủi ro song phương giảm nhưng dồn vào CCP.