Hậu quả của hành vi phi đạo đức
- Hậu quả lan ra bốn nhóm: cá nhân kế toán viên, tổ chức, nghề kế toán, công chúng.
- Cá nhân: mất danh tiếng (khó tìm việc mới); bị kỷ luật (phạt tiền, đình chỉ, khai trừ; có thể bị cấm làm giám đốc công ty đại chúng hay quản lý cấp cao ở hãng kế toán); mất việc; hậu quả pháp lý (phạt tiền, phạt tù); ảnh hưởng tới đời sống riêng (căng thẳng, kỳ thị, sức khỏe tinh thần, quan hệ).
- Tổ chức: mất danh tiếng và giá trị doanh nghiệp; stakeholder mất lòng tin; xáo trộn nội bộ (nhân viên mất tinh thần, nghỉ việc nhiều); tổn thất tài chính vì khách hàng bỏ đi.
- Riêng hãng kế toán: bị kỷ luật (phạt nặng, mất giấy phép hành nghề hoặc giấy phép kiểm toán theo luật định); bị giám sát chặt hơn, kiểm tra dày hơn, tốn thêm chi phí.
- Nghề kế toán: mất public trust; uy tín của mọi người làm nghề giảm; chuẩn mực nghề bị xói mòn; tổ chức nghề nghiệp siết chuẩn mực và giám sát, chi phí tuân thủ tăng.
- Công chúng: mất lòng tin vào nghề kế toán và các nghề dựa trên đạo đức; giảm niềm tin vào thị trường tài chính; cá nhân có thể mất tiền vì fraud của kế toán viên.
Vai trò quản lý của ICAEW
- ICAEW là cơ quan quản lý chính của hội viên, nên có vai trò trực tiếp trong việc giữ public trust.
- Sáu trách nhiệm trực tiếp: điều kiện gia nhập và đào tạo; điều kiện làm public practice; điều kiện thực hiện hoạt động dành riêng theo luật; yêu cầu về ứng xử nghề nghiệp; xử lý misconduct nghề nghiệp; giám sát hội viên về anti-money laundering.
- Public practice: cá nhân hoặc hãng cung cấp dịch vụ kế toán, đảm bảo hoặc dịch vụ liên quan. Tự cung cấp dịch vụ kế toán cho công chúng hoặc làm principal của hãng kế toán phải có Practising Certificate và chịu giám sát của ICAEW về anti-money laundering.
- Học viên, hội viên, affiliate, hãng thành viên phải: tuân thủ quy tắc và regulation của ICAEW, làm CPD (duy trì năng lực kỹ thuật và đạo đức), áp dụng ICAEW Code of Ethics.
- ICAEW student: mọi người đã đăng ký học ACA, tính từ ngày đăng ký; Code áp dụng ngay từ ngày đó.
- ICAEW member firm: thường là hãng làm public practice có hơn 50% partner (hoặc giám đốc) là hội viên ICAEW, gồm cả hội viên hành nghề độc lập một mình. Affiliate: người không phải hội viên được cấp tư cách affiliate do tính chất công việc.
Kỷ luật và sanctions
- Disciplinary Bye-Laws: căn cứ kỷ luật gồm (không giới hạn ở) misconduct trong công việc hoặc đời tư; năng lực kém đáng kể; vi phạm regulation của ICAEW, kể cả ICAEW Code of Ethics; bị kết án tội nghiêm trọng.
- Phiên xử kỷ luật thường công khai; quyết định được đăng trên website ICAEW nếu cáo buộc được chứng minh.
- Hối lỗi, khắc phục không giúp tránh kỷ luật; chỉ được xét khi quyết định mức xử lý.
- Sai phạm đời tư: phạm tội (lái xe khi say rượu, hành hung, quấy rối tình dục); không trung thực (fraud, trốn thuế trong việc riêng); bình luận xúc phạm, phân biệt đối xử; bắt nạt, quấy rối. Lý do: cho thấy thiếu professional judgement nghiêm trọng.
- Vi phạm integrity bị xử lý đặc biệt nghiêm: làm giả sổ sách, tài liệu; quay cóp, đạo văn trong kỳ thi ACA (vi phạm cả ACA Assessment Regulations).
- Sanctions với cá nhân: severe reprimand; thu hồi Practising Certificate; phạt tiền kèm chi phí; khai trừ vĩnh viễn hoặc có thời hạn; có thể buộc tham gia đào tạo.
- Thu hồi Practising Certificate: không được tự cung cấp dịch vụ kế toán cho công chúng, không được làm principal. Khai trừ: không được gọi mình là ICAEW Chartered Accountant.
- Hãng: sanctions tương tự, thêm cấm dùng danh xưng "Chartered Accountants" và rút giấy phép, đăng ký, ủy quyền, danh hiệu do ICAEW cấp.
Duty to report và FRC
- Duty to report: hội viên, học viên, hãng phải báo Conduct Department khi biết chính mình hoặc người khác có thể bị kỷ luật; phải hợp tác khi ICAEW xử lý.
- FRC giám sát nghề nghiệp đối với ICAEW.
- Ba vai trò của Professional Oversight team: giám sát không theo luật định (hội viên không phải kiểm toán viên luật định); giám sát theo luật định qua RSB (ICAEW là một RSB); Audit Quality Review Committee theo dõi chất lượng kiểm toán các PIE lớn.
- Kiểm toán: FRC có quyền theo luật với RSB (lệnh cưỡng chế, phạt tiền). Kế toán: FRC không có quyền theo luật, chỉ điều tra và khuyến nghị; RSB xem xét cẩn thận, thực hiện trong thời gian hợp lý hoặc giải thích bằng văn bản.
- FRC kỷ luật trực tiếp khi: vi phạm chuẩn mực trong kiểm toán luật định PIE (phạt, khiển trách, cấm làm kiểm toán luật định, cấm làm giám đốc PIE); sai phạm đặt ra vấn đề quan trọng về public interest.
Code of ethics, rules-based và principles-based
- Code of ethics ghi thành văn nguyên tắc, giá trị, trách nhiệm, nghĩa vụ của người trong tổ chức hay nghề; mục đích: nhất quán, transparency, quyết định có đạo đức.
- Bốn chức năng: truyền đạt chuẩn mực hành vi; giữ hành vi nhất quán; giảm rủi ro nhờ ranh giới rõ; nâng uy tín, giữ niềm tin của stakeholder. Ba mục tiêu: cải thiện hành vi; xây uy tín và niềm tin; nâng hiệu quả, tạo giá trị dài hạn.
- Rules-based: quy tắc cụ thể, danh sách việc cấm; cứng; dễ thực thi; phạm vi giới hạn; ít khuyến khích critical thinking; rõ ràng nhưng dễ bị lách theo câu chữ.
- Principles-based: nguyên tắc rộng, dựa vào professional judgement; linh hoạt; khó thực thi hơn; phạm vi rộng, thích ứng tốt; khuyến khích critical thinking; theo tinh thần thay vì câu chữ. Thường hợp với code của nghề hơn.
Ba code
- IESBA Code: do IESBA (cơ quan đặt chuẩn mực thuộc IFEA) ban hành; áp dụng cho mọi kế toán viên chuyên nghiệp; khuôn mẫu toàn cầu; principles-based; năm fundamental principles: integrity, objectivity, professional competence and due care, confidentiality, professional behaviour.
- ICAEW Code of Ethics: dựa trên IESBA Code, chứa toàn bộ IESBA Code cộng phần bổ sung; cùng năm fundamental principles; áp dụng cho hội viên, học viên, affiliate, hãng thành viên trong mọi công việc chuyên môn, có thù lao hay tình nguyện; có hướng dẫn riêng cho public practice và doanh nghiệp.
- FRC Ethical Standard: áp dụng cho hợp đồng kiểm toán và public interest assurance engagements; integrity, objectivity, independence; nêu threats và safeguards (đào tạo bắt buộc, ethics partner, quản lý chất lượng); thống nhất với nguyên tắc của IESBA Code.