IAS 29 – Báo cáo tài chính trong nền kinh tế siêu lạm phát

01Phạm vi áp dụng

Chuẩn mực áp dụng cả cho BCTC hợp nhất. Tập đoàn ở nước bình thường có công ty con ở nước siêu lạm phát thì điều chỉnh BCTC công ty con theo IAS 29 trước, rồi mới chuyển đổi sang đồng tiền trình bày theo IAS 21.

IAS 29 không áp dụng cho đơn vị có đồng tiền chức năng ổn định, dù có giao dịch bằng đồng tiền siêu lạm phát. Việt Nam không phải nền kinh tế siêu lạm phát, nên chuẩn mực chủ yếu liên quan đến doanh nghiệp có công ty con ở các nước như vậy.

02Nội dung chính

Khi nào là siêu lạm phát

IAS 29 không đặt ngưỡng cứng mà nêu các dấu hiệu:

• người dân thích giữ tài sản phi tiền tệ hoặc ngoại tệ ổn định;
• giá cả được niêm yết bằng ngoại tệ ổn định;
• bán chịu được định giá có tính bù lạm phát;
• lãi suất, lương, giá cả gắn với chỉ số giá;
• lạm phát cộng dồn ba năm gần hoặc vượt 100%.

Việc kết luận là xét đoán; các hãng kiểm toán lớn thường công bố danh sách nước được coi là siêu lạm phát.

Khoản mục tiền tệ và phi tiền tệ

• Khoản mục tiền tệ (monetary items) như tiền, phải thu, phải trả bằng tiền: không điều chỉnh, vì đã thể hiện theo sức mua tại ngày báo cáo.
• Khoản mục phi tiền tệ ghi theo giá gốc (TSCĐ, hàng tồn kho, vốn góp...): nhân với tỷ lệ chỉ số giá cuối kỳ chia cho chỉ số giá tại ngày phát sinh.
• Khoản mục đã ghi theo giá trị hiện hành hay giá trị hợp lý tại ngày báo cáo: không điều chỉnh thêm.

Sau điều chỉnh, tài sản phi tiền tệ không được vượt giá trị có thể thu hồi (IAS 36).

Báo cáo lãi lỗ và lãi/lỗ trên vị thế tiền tệ thuần

Thu nhập, chi phí được điều chỉnh từ ngày phát sinh đến ngày báo cáo. Doanh nghiệp có tài sản tiền tệ thuần bị mất sức mua và ghi lỗ trên vị thế tiền tệ thuần (loss on net monetary position); doanh nghiệp nợ nhiều thì ngược lại, ghi lãi. Khoản này vào lãi lỗ và được thuyết minh riêng.

Số so sánh và khi thoát khỏi siêu lạm phát

Số kỳ trước cũng trình bày lại theo đơn vị đo lường cuối kỳ hiện tại. Khi nền kinh tế hết siêu lạm phát, số đã điều chỉnh tại cuối kỳ trước làm giá trị ghi sổ cho các kỳ sau.

03Ví dụ minh họa

Công ty con X có đồng tiền chức năng là đồng tiền siêu lạm phát (đơn vị: triệu). Chỉ số giá chung: 1/1/2025 là 100, 1/1/2026 là 125, 31/12/2026 là 175.

Bước 1: máy móc (khoản mục phi tiền tệ)

Máy mua ngày 1/1/2025 giá 600, khấu hao đường thẳng 10 năm theo IAS 16.

Khấu hao năm 2026 sau điều chỉnh là 1.050 / 10 = 105, so với 60 theo số lịch sử.

Bước 2: tiền (khoản mục tiền tệ)

X giữ 300 tiền mặt suốt năm 2026. Số 300 giữ nguyên trên báo cáo tình hình tài chính, nhưng để giữ sức mua đầu năm, cuối năm X cần 300 × 175/125 = 420. Lỗ trên vị thế tiền tệ thuần 420 − 300 = 120 ghi vào lãi lỗ.

04Những chỗ hay nhầm

• Điều chỉnh cả khoản mục tiền tệ. Tiền và công nợ bằng tiền giữ nguyên số danh nghĩa.
• Dùng tỷ giá thay cho chỉ số giá chung.
• Quên điều chỉnh số so sánh kỳ trước.
• Bỏ qua lỗ trên vị thế tiền tệ thuần, hoặc ghi nó vào OCI thay vì lãi lỗ.
• Cho rằng phải có lạm phát ba năm vượt 100% mới là siêu lạm phát. Đó chỉ là một trong các dấu hiệu.

05Cập nhật 2026–2027

Tháng 11/2025, IASB ban hành sửa đổi IAS 21 Translation to a Hyperinflationary Presentation Currency, kèm sửa đổi liên quan trong IAS 29, hướng dẫn chuyển đổi BCTC từ đồng tiền chức năng không siêu lạm phát sang đồng tiền trình bày là đồng tiền siêu lạm phát. Sửa đổi có hiệu lực cho kỳ kế toán năm bắt đầu từ 01/01/2027, được áp dụng sớm. IAS 29 không có thay đổi lớn nào khác.

06So với chuẩn mực Việt Nam

Hệ thống VAS không có chuẩn mực về siêu lạm phát. Doanh nghiệp Việt Nam có công ty con ở nước siêu lạm phát mà lập BCTC hợp nhất theo IFRS thì phải áp dụng IAS 29 cho công ty con đó; lập theo VAS thì không có hướng dẫn tương ứng.

07Học ở môn ACCA nào

IAS 29 không thi ở FR hay SBR kỳ 9/2026–6/2027 (các môn thi ACCA). Sửa đổi IAS 21 tháng 11/2025 ban hành sau mốc 31/8/2025 nên cũng không thi kỳ này. Phần tỷ giá được thi qua IAS 21.