IFRS 20 – Tài sản và nợ phải trả theo quy định về giá

01Phạm vi áp dụng

IFRS 20 áp dụng cho đơn vị là một bên của thỏa thuận điều tiết (regulatory agreement): thỏa thuận có hiệu lực thi hành với cơ quan quản lý, quy định cách xác định giá bán cho khách hàng. Khác IFRS 14, chuẩn mực mới không giới hạn ở đơn vị lần đầu áp dụng IFRS. Mọi đơn vị lập báo cáo theo IFRS có thỏa thuận điều tiết thuộc phạm vi đều phải áp dụng.

IFRS 20 bổ sung chứ không thay IFRS 15. Doanh thu từ khách hàng vẫn ghi nhận theo IFRS 15; IFRS 20 xử lý phần chênh lệch thời điểm do cơ chế điều tiết tạo ra.

02Nội dung chính

Tổng mức bù đắp được phép

Thỏa thuận điều tiết thường cho doanh nghiệp thu một tổng mức bù đắp (total allowed compensation) cho hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp, gồm chi phí được phép và một mức lợi nhuận. Giá của một kỳ có thể chứa khoản bù đắp cho kỳ khác. IFRS 20 yêu cầu kết quả mỗi kỳ phản ánh đúng tổng mức bù đắp cho hàng hóa, dịch vụ cung cấp trong kỳ đó.

Tài sản và nợ phải trả theo quy định

• Tài sản theo quy định (regulatory asset): quyền có hiệu lực thi hành để cộng thêm một khoản vào giá trong tương lai, vì khoản đó là một phần bù đắp cho hàng hóa, dịch vụ đã cung cấp.
• Nợ phải trả theo quy định (regulatory liability): nghĩa vụ có hiệu lực thi hành để trừ bớt một khoản khỏi giá trong tương lai, vì doanh thu đã ghi nhận chứa phần bù đắp cho hàng hóa, dịch vụ sẽ cung cấp sau.

Đây là quyền và nghĩa vụ đối với giá tương lai, không phải khoản phải thu hay phải trả trực tiếp với khách hàng.

Đo lường

Tài sản và nợ phải trả theo quy định đo dựa trên dòng tiền ước tính trong tương lai, có chiết khấu, và cập nhật khi ước tính thay đổi. Lãi suất chiết khấu và ngưỡng ghi nhận cụ thể cần đối chiếu văn bản chính thức.

Trình bày và thuyết minh

Thu nhập và chi phí theo quy định trình bày tách khỏi doanh thu theo IFRS 15, để thấy phần nào là doanh thu từ khách hàng, phần nào là điều chỉnh do cơ chế điều tiết. Tài sản và nợ phải trả theo quy định là các dòng riêng trên bảng tình hình tài chính. Thuyết minh nêu quan hệ giữa kết quả kinh doanh và cơ chế điều tiết.

03Ví dụ minh họa

Công ty Nước Sạch Hồng Hà áp dụng IFRS 20. Năm 2029, chi phí hóa chất xử lý tăng 80 tỷ đồng ngoài dự kiến; thỏa thuận điều tiết cho phép thu bù 80 tỷ đồng qua giá năm 2030. Bỏ qua chiết khấu và thuế.

Năm 2029: chi phí 780 đã gồm 80 tăng thêm. Quyền thu bù 80 thỏa định nghĩa tài sản theo quy định, ghi nhận thu nhập theo quy định 80.

Năm 2030: giá tăng nên doanh thu theo IFRS 15 có thêm 80. Tài sản theo quy định được thu hồi, ghi chi phí theo quy định 80, số dư về 0.

Lợi nhuận hai năm đều 200 vì chi phí năm 2029 đã được bù. Không có IFRS 20, lợi nhuận sẽ là 120 năm 2029 và 280 năm 2030.

04Những chỗ hay nhầm

• Nghĩ IFRS 20 chỉ dành cho đơn vị lần đầu áp dụng IFRS như IFRS 14.
• Gộp thu nhập theo quy định vào doanh thu theo IFRS 15.
• Coi tài sản theo quy định là khoản phải thu khách hàng hiện tại.
• Áp dụng cho mọi doanh nghiệp có giá trần. Phải có thỏa thuận điều tiết tạo quyền, nghĩa vụ có hiệu lực thi hành đối với giá tương lai.

05Cập nhật 2026–2027

IASB ban hành IFRS 20 ngày 27/5/2026, hiệu lực cho kỳ năm bắt đầu từ 01/01/2029, được áp dụng sớm, và từ mốc đó thay thế IFRS 14. Giai đoạn 2026–2028 là lúc rà soát thỏa thuận điều tiết, dữ liệu và cách trình bày cùng IFRS 18.

06So với chuẩn mực Việt Nam

Chưa có VAS tương đương. Việt Nam có điều tiết giá điện, nước, nhưng VAS và Thông tư 99/2025/TT-BTC (thay Thông tư 200 từ 01/01/2026) không có khái niệm tài sản, nợ phải trả theo quy định về giá. Doanh nghiệp tiện ích Việt Nam chuyển sang IFRS sẽ phải xác định cơ chế giá hiện hành có tạo ra quyền, nghĩa vụ có hiệu lực thi hành hay không.

07Học ở môn ACCA nào

IFRS 20 ban hành sau mốc 31/8/2025 nên không thuộc phạm vi thi FR và SBR kỳ 9/2026–6/2027. Phạm vi từng môn xem ở các môn thi ACCA.