IAS 20 – Kế toán các khoản trợ cấp của Chính phủ và trình bày thông tin về hỗ trợ của Chính phủ

01Phạm vi áp dụng

IAS 20 áp dụng cho trợ cấp của Chính phủ (government grants), gồm cả cơ quan nhà nước trung ương, địa phương và tổ chức quốc tế tương tự, và cho việc thuyết minh các hình thức hỗ trợ khác của Chính phủ.

Không áp dụng cho ưu đãi thuế thu nhập (miễn giảm thuế, thuế suất ưu đãi) thuộc IAS 12; việc Chính phủ góp vốn làm chủ sở hữu; và trợ cấp gắn với tài sản sinh học đo theo giá trị hợp lý trừ chi phí bán, thuộc IAS 41.

02Nội dung chính

Khi nào ghi nhận

Trợ cấp chỉ được ghi nhận khi có sự đảm bảo hợp lý (reasonable assurance) rằng doanh nghiệp sẽ đáp ứng các điều kiện kèm theo và sẽ nhận được trợ cấp. Đã nhận tiền chưa đủ chứng minh điều kiện sẽ được đáp ứng. Trợ cấp ghi vào lãi lỗ theo cách tiếp cận thu nhập (income approach), không ghi thẳng vào vốn chủ sở hữu.

Trợ cấp gắn với thu nhập

Trợ cấp bù đắp chi phí (như hỗ trợ tiền lương, đào tạo) ghi vào lãi lỗ trong các kỳ phát sinh chi phí tương ứng. Trợ cấp bù đắp chi phí hoặc khoản lỗ đã phát sinh, hoặc hỗ trợ tài chính tức thì không gắn với chi phí tương lai, ghi vào lãi lỗ khi được nhận. Trình bày là thu nhập khác, hoặc trừ vào chi phí liên quan.

Trợ cấp gắn với tài sản

Trợ cấp để mua, xây dựng tài sản dài hạn được trình bày theo một trong hai cách:

• Thu nhập chưa thực hiện (deferred income): ghi vào lãi lỗ có hệ thống theo thời gian sử dụng hữu ích của tài sản.
• Trừ vào giá trị ghi sổ của tài sản: trợ cấp đi vào lãi lỗ gián tiếp qua mức khấu hao thấp hơn.

Trợ cấp phi tiền tệ (như được giao đất) thường được đo theo giá trị hợp lý, hoặc theo giá trị danh nghĩa.

Khoản vay ưu đãi và khoản vay được xóa

Khoản vay của Chính phủ với lãi suất thấp hơn thị trường được ghi nhận và đo lường theo IFRS 9; phần chênh giữa số tiền nhận được và giá trị ghi nhận ban đầu theo IFRS 9 là trợ cấp. Khoản vay sẽ được xóa nếu doanh nghiệp đáp ứng điều kiện (forgivable loan) chỉ được coi là trợ cấp khi có sự đảm bảo hợp lý rằng các điều kiện xóa nợ sẽ được đáp ứng.

Hoàn trả trợ cấp

Trợ cấp phải hoàn trả được xử lý là thay đổi ước tính kế toán. Trợ cấp gắn với thu nhập: trừ vào thu nhập chưa thực hiện còn lại trước, phần vượt ghi ngay vào chi phí. Trợ cấp gắn với tài sản: tăng giá trị ghi sổ tài sản hoặc giảm thu nhập chưa thực hiện; phần khấu hao lẽ ra đã ghi nếu không có trợ cấp được ghi ngay vào lãi lỗ.

03Ví dụ minh họa

Ngày 01/01/2026, công ty M mua máy lọc nước thải giá 1.200 triệu đồng, thời gian sử dụng 5 năm, không có giá trị thanh lý. Cùng ngày, công ty nhận trợ cấp 300 triệu đồng từ chính quyền địa phương để mua máy, với điều kiện duy nhất là lắp đặt máy; điều kiện đã được đáp ứng.

Cách 1, thu nhập chưa thực hiện:

• Khấu hao năm 2026: 1.200 / 5 = 240.
• Thu nhập từ trợ cấp năm 2026: 300 / 5 = 60.
• Ảnh hưởng thuần vào lãi lỗ: 240 − 60 = 180.
• Cuối năm: máy 960; thu nhập chưa thực hiện còn 240, trong đó 60 là ngắn hạn, 180 là dài hạn.

Cách 2, trừ vào giá trị tài sản:

• Giá trị ghi sổ ban đầu: 1.200 − 300 = 900.
• Khấu hao năm 2026: 900 / 5 = 180.
• Cuối năm: máy 720.

Lợi nhuận như nhau; hai cách chỉ khác ở trình bày tài sản và nợ phải trả.

04Những chỗ hay nhầm

• Ghi toàn bộ trợ cấp gắn với tài sản vào thu nhập ngay khi nhận tiền.
• Ghi trợ cấp thẳng vào vốn chủ sở hữu.
• Quên tách thu nhập chưa thực hiện thành phần ngắn hạn và dài hạn.
• Khi phải hoàn trả trợ cấp gắn với tài sản, quên ghi ngay phần khấu hao lũy kế "bị thiếu".
• Bỏ qua lợi ích của khoản vay lãi suất thấp; phần chênh lãi suất cũng là trợ cấp.

05Cập nhật 2026–2027

Chưa có sửa đổi lớn. IAS 20 chủ yếu chỉ nhận sửa đổi hệ quả từ các chuẩn mực khác.

06So với chuẩn mực Việt Nam

Chưa có VAS riêng về trợ cấp của Chính phủ. Các khoản hỗ trợ của Nhà nước được hạch toán theo chế độ kế toán doanh nghiệp (từ 01/01/2026 là Thông tư 99/2025/TT-BTC, thay Thông tư 200), không có khung nguyên tắc thống nhất về "đảm bảo hợp lý" và ghi nhận khớp với chi phí như IAS 20. Khi lập báo cáo theo IFRS, cần rà soát lại từng khoản hỗ trợ đã nhận.

07Học ở môn ACCA nào

IAS 20 thi ở cả FR và SBR (kỳ 9/2026–6/2027). Ở FR, dạng thường gặp là trợ cấp mua tài sản cố định kết hợp với IAS 16, và tính số phải hoàn trả khi vi phạm điều kiện. Xem thêm các môn thi ACCA.